Ελληνική αμυντική βιομηχανία: Μεταξύ πραγματικότητας και προσδοκιών

Μπάμπης Παπασπύρος

Η συζήτηση για την εγχώρια αμυντική βιομηχανία στην Ελλάδα κινείται συχνά ανάμεσα σε δύο άκρα: την απόλυτη απαξίωση και τον υπερφίαλο ενθουσιασμό. Η αλήθεια, ωστόσο, βρίσκεται κάπου στη μέση, σε μια περιοχή όπου παραγωγή υφίσταται, αλλά η μετάβαση στον χώρο της υψηλής τεχνολογίας απαιτεί χρόνο, σοβαρότητα και κυρίως, ρεαλισμό.

Η υφιστάμενη κατάσταση: Το «Ναι» με αστερίσκους

Η Ελλάδα παράγει αμυντικά συστήματα και κυρίως υποσυστήματα. Αυτό είναι ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός. Ωστόσο, πρέπει να είμαστε ειλικρινείς ως προς το εύρος και το βάθος αυτής της παραγωγής:

Μεσαία και Υψηλή τεχνολογία: Υπάρχουν εξαιρετικά δείγματα γραφής, κυρίως σε τομείς όπως τα ηλεκτρονικά, επικοινωνίες, EO/IR αισθητήρες, drones, anti-drones, λογισμικό, MRO, υποκατασκευαστικό έργο κλπ, αλλά αποτελούν την εξαίρεση.

Ολοκληρωμένα συστήματα: Προς το παρόν, η χώρα δεν παράγει μείζονα ολοκληρωμένα οπλικά συστήματα (π.χ. μαχητικά αεροσκάφη, πολεμικά πλοία, άρματα μάχης κλπ).

Υποδομές: Οι εταιρείες με πλήρεις γραμμές παραγωγής, οργανωμένο R&D και διεθνή παρουσία παραμένουν λίγες, στην πλειοψηφία τους ιδιωτικές, μαζί με την ΕΑΒ η οποία επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο κυρίως με λύσεις anti-drone.

Ιστορική υπενθύμιση: Η τεχνογνωσία υπήρχε εδώ και δεκαετίες. Τα UAVs ΠΗΓΑΣΟΣ 1 & 2, σχεδιασμένα από την Πολεμική Αεροπορία και την ΕΑΒ πριν από σχεδόν 40 χρόνια , αποδεικνύουν ότι το ανθρώπινο δυναμικό είχε το όραμα, ακόμα κι αν η πολιτική συνέχεια έλειπε.

Η πρόκληση του ΕΛΚΑΚ και το «άλμα στο κενό»

Η ίδρυση του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) αποτελεί μια θετική κίνηση αν και καθυστερημένη. Ωστόσο, παρατηρούνται δυσλειτουργίες στη φιλοσοφία προσέγγισης:

Η Παγίδα του TRL 7: Είναι μη ρεαλιστικό και ουτοπικό να απαιτούνται πχ, από τις ελληνικές εταιρείες προς αξιολόγηση συστήματα επιπέδου TRL 7 (πρωτότυπο σε επιχειρησιακή λειτουργία) χωρίς την ανάλογη χρηματοδότηση και χρόνο.

Βιαστικά βήματα: Η προσπάθεια να πάμε από το «Α» στο «Ω» χωρίς τα ενδιάμεσα στάδια οδηγεί σε πρόχειρα αποτελέσματα. Η καινοτομία απαιτεί χρόνο, χρηματοδότηση, εξειδικευμένο προσωπικό και στιβαρές υποδομές.

Το φαινόμενο των «συστημάτων μακέτας»

Παράλληλα με την έγκυρη ενημέρωση, εμφανίζονται συχνά "παντογνώστες" αναλυτές που παρουσιάζουν "θαύματα" από εταιρείες-φαντάσματα. Η εθνική άμυνα δεν χτίζεται με renders (εντυπωσιακές εικόνες, βίντεο και παρουσιάσεις συστημάτων που δεν έχουν κατασκευαστεί ούτε δοκιμαστεί ποτέ στην πραγματικότητα).... 

Απαιτείται σοβαρότητα και μέτρο, ώστε να ξεχωρίζει η πραγματική παραγωγική προσπάθεια από την επικοινωνιακή «φούσκα».

Ο οδικός χάρτης: Από την απαίτηση στην παραγωγή 

Για να αποκτήσει η εγχώρια παραγωγή ουσιαστικό νόημα, απαιτείται μια ιεραρχημένη διαδικασία λήψης αποφάσεων:

Καθορισμός επιχειρησιακών απαιτήσεων

Οι αρμόδιοι φορείς και οι Ένοπλες Δυνάμεις (ο τελικός χρήστης) πρέπει να προσδιορίζουν τις ακριβείς ανάγκες στο πεδίο. Αυτές οι απαιτήσεις "μεταφράζονται"1 στη συνέχεια σε συγκεκριμένες τεχνολογίες. Χωρίς σαφή στόχευση από τον πελάτη (Ε.Δ.), η βιομηχανία σχεδιάζει στο σκοτάδι.

Τριμερής στρατηγική εφοδιασμού

Μόλις οριστεί το «τι χρειαζόμαστε», η επιλογή πρέπει να ακολουθεί τρία σαφή στάδια:

Εγχώρια εξασφάλιση: Αποτύπωση του τι μπορεί να σχεδιαστεί και να παραχθεί εξ ολοκλήρου στην Ελλάδα (π.χ. συστήματα anti-drone, λογισμικό, τηλεπικοινωνίες).

Συμπαραγωγή: Προσδιορισμός συστημάτων όπου η Ελλάδα μπορεί να συμπαράγει μέσω διεθνών συνεργασιών, εξασφαλίζοντας μεταφορά τεχνογνωσίας και υποκατασκευαστικό έργο.

Αγορά από το Εξωτερικό: Για μείζονα συστήματα (π.χ. μαχητικά 5ης γενιάς, ολοκληρωμένα συστήματα αεράμυνας κλπ) που είναι αδύνατον να παραχθούν τοπικά, η αγορά είναι μονόδρομος, αλλά πάντα με πρόβλεψη για εγχώρια τεχνική υποστήριξη.

Η ελληνική αμυντική βιομηχανία έχει τις βάσεις, αλλά χρειάζεται σχέδιο, στήριξη, υπομονή και επιμονή. Η διασύνδεση με τον ακαδημαϊκό χώρο και η ουσιαστική συμμετοχή της αμυντικής βιομηχανίας στα εξοπλιστικά προγράμματα, δεν είναι πολυτέλεια αλλά προϋπόθεση επιβίωσης.