Κύριε Δένδια Drones είχαμε από το 1982 και Σμήνος από το 2003. Η Ελλάδα δεν υστέρησε σε τεχνολογία αλλά σε πολιτική βούληση

Μπάμπης Παπασπύρος

Η αλήθεια για τα ελληνικά drones: Από τον ΠΗΓΑΣΟ του 1982 στο χαμένο στοίχημα των 45 ετών

Η ψήφιση του νέου «Χάρτη Μετάβασης των Ενόπλων Δυνάμεων» παρουσιάστηκε από την κυβέρνηση ως μια τομή που θα οδηγήσει τις Ένοπλες Δυνάμεις στον 21ο αιώνα.

Κλείνοντας τη συζήτηση του νομοσχεδίου στην Ολομέλεια, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας χαρακτήρισε τη μεταρρύθμιση «εθνική ανάγκη», σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι «ενώ εδώ και χρόνια η χώρα είχε ίλη ιππικού, δεν είχε ούτε ένα σμήνος drones».

Η δήλωση αυτή, όσο επικοινωνιακά εύστοχη κι αν ακούγεται, δεν ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα. Διότι η Ελλάδα όχι μόνο είχε drones, αλλά υπήρξε από τις πρώτες χώρες στην Ευρώπη που τα σχεδίασαν, τα κατασκεύασαν και τα ενέταξαν επιχειρησιακά.

ΠΗΓΑΣΟΣ Ι: Η απαρχή το 1982

Η ελληνική ιστορία των μη επανδρωμένων αεροσκαφών ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1980. 

Το πρόγραμμα ΠΗΓΑΣΟΣ Ι   άρχισε να αναπτύσσεται το 1979, σε συνεργασία με το Κέντρο Ερευνών Τεχνολογίας Αεροπορίας (Κ.Ε.Τ.Α.) της Πολεμικής Αεροπορίας. Η πρώτη πτήση πραγματοποιήθηκε το 1982, σε μια εποχή που ο όρος UAV ήταν ακόμη άγνωστος για τις περισσότερες αεροπορίες παγκοσμίως.

Το πρόγραμμα οδήγησε στην παραγωγή 10 πλήρων συστημάτων (αεροσκάφη και σταθμοί εδάφους) από την ΕΑΒ και το Κρατικό Εργοστάσιο Αεροσκαφών (ΚΕΑ), ενώ το 2003 το αεροσκάφος είχε πλέον ενταχθεί πλήρως σε υπηρεσία. Πρόκειται για μια καθαρά ελληνική προσπάθεια, με εγχώρια τεχνογνωσία και βιομηχανική συμμετοχή — κάτι που σήμερα επικαλούμαστε ως ζητούμενο.

ΠΗΓΑΣΟΣ ΙΙ: Αναβάθμιση χωρίς συνέχεια

Το 2005 ακολούθησε το ΠΗΓΑΣΟΣ ΙΙ , ένα ουσιαστικά νέο, ανασχεδιασμένο UAV με σαφώς βελτιωμένες δυνατότητες: προηγμένα ηλεκτρονικά, μήκος 4,3 μέτρα, άνοιγμα πτερύγων 6,2 μέτρα, μέγιστο βάρος απογείωσης 250 κιλά και αυτονομία έως 15 ώρες. Για τα δεδομένα της εποχής, επρόκειτο για ένα απολύτως αξιόμαχο σύστημα επιτήρησης.

Ωστόσο, εκεί τελειώνει και η ιστορία της συστηματικής εξέλιξης. Δεν υπήρξε συνέχεια, ούτε παραγωγή σε κρίσιμους αριθμούς, ούτε σοβαρή επένδυση σε αισθητήρες, ζεύξεις δεδομένων, οπλισμό ή εξαγωγικές προοπτικές.

Από Σμήνος σε Μοίρα: Η 390 Μ.ΜΕΑ/Φ

Σε αντίθεση με τον ισχυρισμό ότι δεν υπήρξε ποτέ σμήνος drones, η Πολεμική Αεροπορία συγκρότησε Σμήνος Μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών ήδη από τον Ιανουάριο του 2003, με έδρα τη 131 Σμηναρχία Μάχης στο Άκτιο και επιχειρησιακό μέσο τον ΠΗΓΑΣΟ Ι.

Τον Δεκέμβριο του 2008, το Σμήνος αναβαθμίστηκε οργανωτικά σε Μοίρα Μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών (Μ.ΜΕΑ/Φ), ενώ το 2017 μεταφέρθηκε στην 110 Πτέρυγα Μάχης στη Λάρισα. Η απόκτηση των HERON I κατηγορίας MALE το 2021 ενίσχυσε κατακόρυφα τις επιχειρησιακές δυνατότητες, και το 2022 η μετονομασία σε 390 Μ.ΜΕΑ/Φ αποτύπωσε τον αυξημένο ρόλο της σε αποστολές που καλύπτουν όλο το FIR Αθηνών.

Το πραγματικό ερώτημα: Τι δεν έγινε για 45 χρόνια

Η ουσία, όμως, δεν βρίσκεται στο αν είχαμε drones, γιατί είχαμε. Το πραγματικό ερώτημα, το οποίο αποφεύγουν να απαντήσουν διαχρονικά όλοι οι υπουργοί Άμυνας, είναι τι δεν έγινε τα τελευταία 45 χρόνια.

Δεν υπήρξε:

• στρατηγική συνέχειας και εξέλιξης του ΠΗΓΑΣΟΥ,
• σταθερή χρηματοδότηση για αναβάθμιση αισθητήρων και συστημάτων,
• σύνδεση του προγράμματος με την εγχώρια αμυντική βιομηχανία,
• πολιτική βούληση για μετάβαση από πειραματικό σε μαζικό επιχειρησιακό εργαλείο.

Την ίδια περίοδο, άλλες χώρες, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την Τουρκία, ξεκίνησαν αργότερα, αλλά επένδυσαν συστηματικά, δημιουργώντας σήμερα μια πλήρη οικογένεια UAV με επιχειρησιακή αυτονομία και εξαγωγική ισχύ.

Η ψήφιση του Χάρτη Μετάβασης αν δεν συνοδευτεί από ειλικρινή αποτίμηση της ιστορίας, της παράδοσης και του παρελθόντος, κινδυνεύει να μείνει άλλη μία εξαγγελία. 

Η Ελλάδα δεν υστερούσε σε ιδέες ούτε σε τεχνογνωσία. Υστέρησε στη συνέπεια, στη στρατηγική και στη στήριξη των δικών της δυνατοτήτων.

Γιατί, τελικά, το πρόβλημα δεν ήταν ότι δεν είχαμε drones. Το πρόβλημα ήταν ότι δεν πιστέψαμε ποτέ πραγματικά σε αυτά.