GSI: Ο πόλεμος των NAVTEX και των ρηματικών διακοινώσεων – Όλοι κέρδισαν αλλά τίποτα δεν λύθηκε

Μπάμπης Παπασπύρος

Η υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI) εξελίχθηκε τις τελευταίες ημέρες σε ένα ιδιότυπο διπλωματικό παιχνίδι, με NAVTEX, αντι-NAVTEX, ρηματικές διακοινώσεις, δημόσιες δηλώσεις και εκατέρωθεν διατυπώσεις περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Ένα παιχνίδι στο οποίο, τελικά, όλοι εμφανίζονται να έχουν κερδίσει κάτι, αλλά κανένα από τα ουσιαστικά ζητήματα δεν έχει επιλυθεί.

Ας δούμε τι πραγματικά συνέβη και, κυρίως, τι προκύπτει από τις κινήσεις των εμπλεκομένων.

1. Η Ελλάδα εκδίδει NAVTEX και αδειοδοτεί τις εργασίες

Στις 6 Νοεμβρίου 2026, η Ελλάδα ολοκλήρωσε τις προβλεπόμενες διαδικασίες αδειοδότησης των ερευνών και των εργασιών του GSI, έπειτα από σχετικό αίτημα της γαλλικής Nexans, και εξέδωσε την αντίστοιχη NAVTEX.

Η ελληνική αναγγελία προσδιόριζε συγκεκριμένες γεωγραφικές συντεταγμένες και το χρονικό πλαίσιο των ερευνών.

Έχει σημασία ότι η αρχική NAVTEX προσδιόριζε την περιοχή των εργασιών χωρίς να περιλαμβάνει ρητή αναφορά σε ελληνική ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα.

Η Ελλάδα, πάντως, είχε ολοκληρώσει την αδειοδότηση και είχε αναλάβει επισήμως την ευθύνη για την έκδοση της ναυτικής αναγγελίας.

2. Η γαλλική ρηματική διακοίνωση – Ενημέρωση ή διπλωματικός συμβιβασμός;

Στη συνέχεια, η γαλλική πλευρά προχώρησε σε διπλωματική ενημέρωση των ενδιαφερόμενων παράκτιων κρατών, μεταξύ των οποίων η Τουρκία και η Αίγυπτος, ενώ δημοσιεύματα αναφέρθηκαν και στην Κύπρο.

Η επικοινωνία αυτή έγινε μέσω ρηματικής διακοίνωσης (Note Verbale).

Σύμφωνα με τις δημόσιες τοποθετήσεις της ελληνικής κυβέρνησης, η συγκεκριμένη διακοίνωση είχε ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελούσε αίτημα για χορήγηση άδειας από την Τουρκία.

Εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο σημείο.

Η ενημέρωση μιας τρίτης χώρας για την πραγματοποίηση εργασιών δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αναγνωρίζεται η δικαιοδοσία της στην περιοχή. Ούτε η αποστολή μιας διπλωματικής διακοίνωσης ισοδυναμεί με αίτημα συγκατάθεσης.

Το πλήρες κείμενο της γαλλικής διακοίνωσης, ωστόσο, δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Επομένως, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα όλες τις διατυπώσεις της.

Το ερώτημα παραμένει: Γιατί κρίθηκε απαραίτητη αυτή η πρόσθετη διπλωματική κίνηση, εφόσον είχαν ήδη ολοκληρωθεί οι αδειοδοτικές διαδικασίες από Ελλάδα και Κύπρο;

Η απάντηση πιθανότατα βρίσκεται στην προσπάθεια της Γαλλίας να αποτρέψει μια νέα εμπλοκή με την Τουρκία και να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη εκτέλεση ενός έργου στο οποίο έχει πλέον ισχυρότατη επιχειρηματική και στρατηγική παρουσία.

3. Η Τουρκία εκδίδει NAVTEX και εμφανίζεται να παρέχει συγκατάθεση!

Στις 10 Νοεμβρίου, λίγες ώρες μετά τον απόπλου του γαλλικού ερευνητικού πλοίου ABEILLE MARENGO από το Ηράκλειο, η Τουρκία εκδίδει νέα NAVTEX.

Το περιεχόμενό της έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η Άγκυρα αναφέρει ότι οι θαλάσσιες ερευνητικές εργασίες θα πραγματοποιηθούν σε γραμμές που έχουν συντονιστεί με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές και με τη συγκατάθεσή τους, σε περιοχή την οποία χαρακτηρίζει ως τουρκική υφαλοκρηπίδα.

Επικαλείται, μάλιστα, τις συντεταγμένες που έχει γνωστοποιήσει μονομερώς στα Ηνωμένα Έθνη το 2020.

Τι σημαίνει αυτό;

Η Τουρκία επιχειρεί να εμφανίσει τις εργασίες ως δραστηριότητα που πραγματοποιείται με δική της συγκατάθεση, επιχειρώντας παράλληλα να ενισχύσει επικοινωνιακά και διπλωματικά τις πάγιες διεκδικήσεις της.

Προσέξτε, όμως, μια σημαντική λεπτομέρεια.

Η τουρκική NAVTEX δεν αναφέρει ότι η Τουρκία εξέδωσε άδεια κατόπιν επίσημου αιτήματος της Γαλλίας ή της εταιρείας. Αναφέρει ότι υπήρξε συντονισμός και συγκατάθεση των τουρκικών αρχών.

Αυτός ο ισχυρισμός δεν τεκμηριώνει ότι υποβλήθηκε αίτημα ούτε ότι η Τουρκία είχε αρμοδιότητα να αδειοδοτήσει τις εργασίες.

Άλλωστε, η ελληνική πλευρά είχε ήδη ξεκαθαρίσει ότι δεν ζητήθηκε άδεια από την Άγκυρα.

4. Η ελληνική αντι-NAVTEX επαναφέρει με σαφήνεια την ελληνική θέση

Η Αθήνα δεν άφησε αναπάντητη την τουρκική κίνηση.

Λίγο πριν τα μεσάνυχτα της 11ης Νοεμβρίου εκδόθηκε ελληνική αντι-NAVTEX, με την οποία χαρακτηρίζεται άκυρη και ανίσχυρη η τουρκική αναγγελία.

Αυτή τη φορά, μάλιστα, η ελληνική διατύπωση είναι σαφέστερη ως προς το ζήτημα της θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Γίνεται ρητή αναφορά στην ελληνική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και υφαλοκρηπίδα, ενώ επισημαίνεται ότι σημαντικό τμήμα των ερευνητικών γραμμών εμπίπτει στις συγκεκριμένες θαλάσσιες ζώνες.

Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι ο σταθμός Ηρακλείου είναι αποκλειστικά αρμόδιος για την έκδοση NAVTEX στην περιοχή ευθύνης του.

Και εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική λεπτομέρεια: Η Ελλάδα δεν περιορίστηκε στην αμφισβήτηση της τουρκικής αναγγελίας. Επανέλαβε ρητά τη δική της θέση για την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα.

5. Τι προκύπτει από τη συνολική εικόνα;

Αν βάλουμε τα γεγονότα στη σειρά, διαπιστώνουμε τα εξής:

- Η Ελλάδα αδειοδότησε τις εργασίες και εξέδωσε την αρχική NAVTEX.

- Η Γαλλία προχώρησε σε διπλωματική ενημέρωση της Τουρκίας και άλλων κρατών, χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί το πλήρες περιεχόμενο της διακοίνωσης.

- Δεν προκύπτει ότι υποβλήθηκε επίσημο αίτημα του γαλλικού πλοίου προς την Τουρκία για άδεια εργασιών.

- Η Τουρκία εξέδωσε μεταγενέστερη NAVTEX, επικαλούμενη δική της συγκατάθεση και τουρκική υφαλοκρηπίδα.

- Η Ελλάδα απάντησε με αντι-NAVTEX, επαναλαμβάνοντας ρητά τις θέσεις της για ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

- Ο πλους και οι εργασίες του ABEILLE MARENGO βασίζονται στην ελληνική αδειοδότηση και στην ελληνική NAVTEX, όχι σε κάποια αποδεδειγμένη τουρκική άδεια.

Οι παραπάνω εξελίξεις αποτυπώνουν μια ενδιαφέρουσα πραγματικότητα.

Η Ελλάδα δεν εγκατέλειψε τη θεσμική και διπλωματική της θέση. Η Τουρκία δεν εγκατέλειψε τις παράνομες και μονομερείς διεκδικήσεις της. Η Γαλλία, από την πλευρά της, πέτυχε να ξεκινήσει η δραστηριότητα του πλοίου, παρά τις αντιδράσεις.

6. Ένας άτυπος συμβιβασμός χωρίς επίλυση της διαφοράς;

Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η ουσία της υπόθεσης.

Η εξέλιξη παραπέμπει σε έναν άτυπο πρακτικό συμβιβασμό, όχι όμως σε νομικό συμβιβασμό ή συμφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες.

Η Ελλάδα μπορεί να υποστηρίξει ότι άσκησε τις αρμοδιότητές της, αδειοδότησε το έργο και δεν ζήτησε την έγκριση της Τουρκίας.

Η Τουρκία μπορεί να παρουσιάσει στο εσωτερικό της ότι η δραστηριότητα πραγματοποιείται με δική της συγκατάθεση, διατηρώντας τις διεκδικήσεις της περί τουρκικής υφαλοκρηπίδας.

Η Γαλλία μπορεί να εμφανιστεί ως η πλευρά που κατάφερε να ξεπεράσει τα διπλωματικά εμπόδια και να προχωρήσει τις εργασίες ενός σημαντικού ευρωπαϊκού έργου.

Όλοι, λοιπόν, έχουν ένα αφήγημα επιτυχίας.

Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά.

Η ρηματική διακοίνωση, εφόσον έχει απλώς ενημερωτικό χαρακτήρα, δεν αποτελεί αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας. Δεν δημιουργεί δικαιώματα επί θαλάσσιων ζωνών ούτε υποκαθιστά μια συμφωνία οριοθέτησης.

Αντίστοιχα, ούτε η τουρκική NAVTEX δημιουργεί δικαιώματα στην περιοχή ούτε η ελληνική αντι-NAVTEX επιλύει από μόνη της την υφιστάμενη διαφορά.

Οι εκατέρωθεν αναγγελίες αποτελούν καταγραφή επίσημων θέσεων και διπλωματικών ενεργειών. Δεν αποτελούν τίτλους κυριαρχίας ή οριοθέτησης.

Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα.

Το τελικό συμπέρασμα

Το GSI προχωρά, τουλάχιστον σε επιχειρησιακό επίπεδο. Η Τουρκία δεν κατάφερε να σταματήσει τον απόπλου του γαλλικού ερευνητικού πλοίου, ενώ η Ελλάδα δεν αποδέχθηκε την απαίτηση της Άγκυρας να εμφανίζεται ως αρμόδια αρχή για την αδειοδότηση των εργασιών.

Ωστόσο, η ουσία της ελληνοτουρκικής διαφοράς παραμένει ακριβώς εκεί που ήταν.

Η Τουρκία συνεχίζει να επικαλείται τη δήθεν τουρκική υφαλοκρηπίδα, βασιζόμενη στις μονομερείς διεκδικήσεις της και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η Ελλάδα εξακολουθεί να υποστηρίζει τα δικαιώματά της βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.

Κανένα από τα δύο ζητήματα δεν επιλύθηκε με τις συγκεκριμένες κινήσεις.

Τελικά, μήπως παρακολουθήσαμε μια διπλωματική εκτόνωση, στην οποία ο καθένας διατήρησε το δικό του αφήγημα, προκειμένου να συνεχιστούν οι εργασίες χωρίς νέα κρίση;

Η Γαλλία πήρε αυτό που ήθελε: την έναρξη των εργασιών.

Η Ελλάδα διατήρησε την επίσημη θέση της και την ελληνική αδειοδοτική διαδικασία.

Η Τουρκία διατήρησε τις διεκδικήσεις της και απέκτησε ένα επιπλέον επικοινωνιακό επιχείρημα για εσωτερική και διεθνή χρήση.

Όλοι κέρδισαν κάτι. Αλλά τίποτα δεν λύθηκε.

Και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος κέρδισε τον πόλεμο των NAVTEX.

Είναι αν η Ελλάδα θα συνεχίσει να μετατρέπει την κάθε επιχειρησιακή δραστηριότητα σε διπλωματική διαχείριση κρίσεων ή αν θα καταφέρει κάποτε να διασφαλίσει στην πράξη την απρόσκοπτη άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.

Γιατί ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρώπη δεν μπορεί κάθε φορά να χρειάζεται έναν νέο διπλωματικό μαραθώνιο για να προχωρήσει.