Η στρατιωτική αποτροπή της Ελλάδας άλλαξε την τακτική της Άγκυρας για τον GSI σε σχέση με το Nautical Geo στην Κύπρο

Μπάμπης Παπασπύρος

Σταθερή Στρατηγική και Νέα Τακτική για την Άγκυρα: Το Γεωπολιτικό Μάθημα που Άλλαξε τις Απαντήσεις Αθήνας και Λευκωσίας από το Nautical Geo στον GSI

Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί διαχρονικά ένα πεδίο έντονων γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων, όπου η ενέργεια και το Διεθνές Δίκαιο συχνά συγκρούονται με την πολιτική ισχύος. Η τρέχουσα κρίση γύρω από τις έρευνες του γαλλικού ερευνητικού σκάφους Abeille Marengo για την ηλεκτρική διασύνδεση Great Sea Interconnector (GSI) φέρνει στο προσκήνιο ένα γνώριμο μοτίβο. Ωστόσο, η σύγκριση με το παρελθόν και συγκεκριμένα με τη διπλή παρεμπόδιση του ερευνητικού πλοίου Nautical Geo στην Κύπρο την περίοδο 2021-2022, αποκαλύπτει ότι ενώ η στρατηγική της Τουρκίας παραμένει παγιωμένη, οι μεταβολές στην τακτική της αναγκάζουν τον άξονα Αθήνας-Λευκωσίας σε μια ριζική αναθεώρηση των δικών του χειρισμών.

Τα κοινά σημεία ανάμεσα στις δύο περιπτώσεις αποτυπώνουν με ακρίβεια το σταθερό στρατηγικό δόγμα της Άγκυρας στην περιοχή. Και στις δύο κρίσεις, η Τουρκία ενεργοποίησε άμεσα τα εργαλεία της «Γαλάζιας Πατρίδας», επιδιώκοντας το «γκριζάρισμα» ζωνών και την επιβολή συνδιαχείρισης. Η βασική της αξίωση παραμένει αμετάβλητη: απαιτεί να ζητείται η δική της αδειοδότηση για οποιαδήποτε δραστηριότητα εντός των περιοχών που η ίδια μονομερώς διεκδικεί, όπως αυτές ορίζονται από το παράνομο τουρκολιβυκού μνημόνιο. Παράλληλα, και στα δύο έργα, οι έρευνες εκτελούνται από ξένες ιδιωτικές εταιρείες, τις οποίες η Άγκυρα στοχοποιεί συστηματικά ως τον «αδύναμο κρίκο» λόγω του υψηλού οικονομικού και επιχειρησιακού τους ρίσκου.

Ωστόσο, η Τουρκία εμφανίζεται να προσαρμόζει την τακτική της ανάλογα με τις συνθήκες. Το 2021-2022, επέλεξε την ωμή «πολιτική των κανονιοφόρων», στέλνοντας φρεγάτες για να απειλήσει άμεσα το Nautical Geo. Σήμερα, αντιμέτωπη με μια ισχυρότερη διεθνή «ομπρέλα», η Άγκυρα μετατοπίζει την τακτική της στο διπλωματικό και γραφειοκρατικό πεδίο. Αντί για άμεση στρατιωτική εμπλοκή, επιχειρεί να εργαλειοποιήσει τη γραπτή απλή ενημέρωση, που στάλθηκε από τη γαλλική διπλωματική οδό (εκ μέρους της κατασκευάστριας εταιρείας), προσπαθώντας να ερμηνεύσει μια τυπική κίνηση ασφαλείας ναυσιπλοΐας ως έμμεση «αναγνώριση» των κυριαρχικών της ισχυρισμών.

Αυτή ακριβώς η γαλλική ρηματική διακοίνωση ενημέρωσης προς την Τουρκία & την Αίγυπτο, βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης εσωτερικής αντιπαράθεσης στην Ελλάδα, καθώς η Άγκυρα θα επιχειρήσει να τη βαφτίσει ως «αίτημα αδειοδότησης». Από νομική άποψη, η κίνηση αυτή δεν προβλέπεται από κανένα διεθνές θεσμικό κείμενο ως υποχρέωση... Όπως ξεκαθάρισαν διπλωματικές πηγές, η ενημέρωση τρίτων κρατών για τη θέση ερευνητικών σκαφών έχει αποκλειστικά πληροφοριακό χαρακτήρα και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα, ούτε συνεπάγεται την παραμικρή αποδοχή των τουρκικών αξιώσεων. Ωστόσο, η προσπάθεια της Άγκυρας να την παρουσιάσει ως «υποταγή» στη δικαιοδοσία της αποδεικνύει πώς η τουρκική τακτική μετακινείται από τα όπλα στη διπλωματική διαστρέβλωση των γεγονότων.

Στον αντίποδα αυτών των διεκδικήσεων, η νομική επιχειρηματολογία της Ελλάδας και της Κύπρου εδράζεται στέρεα στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία θωρακίζει απόλυτα το έργο. Σύμφωνα με τα άρθρα 58 και 79 της UNCLOS, η πόντιση υποβρύχιων καλωδίων και αγωγών αποτελεί θεμελιώδη διεθνή ελευθερία, την οποία απολαμβάνουν όλα τα κράτη εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και της υφαλοκρηπίδας τρίτων χωρών. Το παράκτιο κράτος διατηρεί δικαίωμα λόγου μόνο για τη λήψη εύλογων μέτρων που αφορούν την εξερεύνηση της δικής του υφαλοκρηπίδας και την πρόληψη της ρύπανσης, καθώς και για την έγκριση της τελικής χάραξης της πορείας. Καθώς η διαδρομή του GSI τέμνει αποκλειστικά τις νόμιμα οριοθετημένες ή δυνάμει ζώνες της Ελλάδας και της Κύπρου, οι δύο χώρες κατέχουν την αποκλειστική κυριαρχική αρμοδιότητα έκδοσης αδειών και NAVTEX, καθιστώντας τις τουρκικές ενστάσεις νομικά ανυπόστατες στο διεθνές δίκαιο.

Εκεί όμως που εντοπίζονται οι πιο σημαντικές διαφορές είναι στον τρόπο διαχείρισης των δύο κρίσεων από την ελληνοκυπριακή πλευρά, η οποία αρνείται πλέον να παγιδευτεί στους τουρκικούς εξαναγκασμούς. Την περίοδο 2021-2022, η Λευκωσία και η διαχειρίστρια εταιρεία του Nautical Geo επέλεξαν αρχικά μια τακτική ελιγμών, αλλάζοντας την περιοχή των ερευνών και μετακινώντας το πλοίο πιο κοντά στις κυπριακές ακτές για να αποφευχθεί ένα θερμό επεισόδιο. Η επιλογή αυτή, παρά την ολοκλήρωση μέρους των εργασιών, επικρίθηκε έντονα καθώς επέτρεψε στην Τουρκία να επιβάλει τις κόκκινες γραμμές της στις εξωτερικές ζώνες, οδηγώντας τελικά τον Ιανουάριο του 2022 στην αναγκαστική επιστροφή του πλοίου στο λιμάνι μετά από νέα παρενόχληση.

Σήμερα, η προσέγγιση για το καλώδιο GSI δείχνει ότι το μάθημα εκείνο έχει εμπεδωθεί. Αντί για υποχωρήσεις, ελιγμούς ή αλλαγή πορείας, η Αθήνα και η Λευκωσία απαντούν στη σταθερή στρατηγική της Τουρκίας με de facto επιμονή στα προκαθορισμένα σημεία των ερευνών. Το πλοίο επιχειρεί κανονικά βάσει των επίσημων NAVTEX, ενώ η αποφασιστικότητα αυτή πλαισιώνεται από μια ισχυρή προληπτική διπλωματία και τη ρητή στήριξη των ΗΠΑ και της ΕΕ. Η ελληνοκυπριακή πλευρά μετατοπίστηκε από την απλή διαχείριση των κρίσεων στην έμπρακτη αποτροπή, αναγκάζοντας την Άγκυρα, προς το παρόν, να περιορίζει τη σταθερή αναθεωρητική της στρατηγική σε επίπεδο ρητορικής και «χάρτινων» counter-NAVTEX.

Κομβικό ρόλο σε αυτή τη μεταβολή της τουρκικής τακτικής διαδραματίζει αναμφισβήτητα ο παράγοντας της στρατιωτικής αποτροπής και η σαφής διάκριση που κάνει η Άγκυρα μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας. Ενώ στην περίπτωση της Κύπρου η Τουρκία εκμεταλλεύτηκε την έλλειψη αεροναυτικών μέσων της Μεγαλονήσου για να επιβάλει de facto τον νόμο του ισχυρού στο πεδίο, απέναντι στην Ελλάδα η εξίσωση αλλάζει ριζικά. Η Άγκυρα αναγνωρίζει ότι η Αθήνα αποτελεί μια υπολογίσιμη στρατιωτική δύναμη με ισχυρό Πολεμικό Ναυτικό και Πολεμική Αεροπορία, ικανή να απαντήσει άμεσα και δυναμικά σε οποιαδήποτε φυσική παρεμπόδιση. Αυτός ο υπολογισμός ισχύος και το υψηλό κόστος μιας ενδεχόμενης ελληνοτουρκικής στρατιωτικής εμπλοκής αναγκάζουν την Τουρκία να εγκαταλείψει, στην παρούσα φάση, τις ακραίες τακτικές των κανονιοφόρων έναντι των ελληνικών NAVTEX και να περιοριστεί σε γραφειοκρατικούς ελιγμούς, επιβεβαιώνοντας ότι η αξιόπιστη αποτροπή παραμένει το πιο αποτελεσματικό ανάχωμα στον αναθεωρητισμό.

Υ.Γ

Το τι ακριβώς περιέχει η ρηματική διακοίνωση της Γαλλικης εταιρείας προς τουρκία και Αίγυπτο είναι ένα ζητούμενο...

Επίσης δεν μπορεί να γνωρίζουμε πως θα αντιδράσει η τουρκία, όταν το πλοίο πλησιάσει σε "επίμαχες" περιοχές...