Η Τουρκία επικαλείται το Δίκαιο της Θάλασσας που αρνείται να υπογράψει

Μπάμπης Παπασπύρος

Η υποκρισία της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο

Η ανακοίνωση 214 της 6ης Νοεμβρίου 2026 του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη διπλωματική πρόκληση σε βάρος της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

Αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της επιλεκτικής επίκλησης του Διεθνούς Δικαίου από την Άγκυρα, ανάλογα με το πότε και πώς εξυπηρετεί τις αναθεωρητικές της επιδιώξεις.

Η Τουρκία ισχυρίζεται ότι σκάφος με γαλλική σημαία προτίθεται να πραγματοποιήσει μη εξουσιοδοτημένες θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες, συμπεριλαμβανομένης της πόντισης καλωδίων, σε περιοχή την οποία χαρακτηρίζει τμήμα της δικής της υφαλοκρηπίδας. Μάλιστα, υποστηρίζει ότι τα εξωτερικά όρια της συγκεκριμένης υφαλοκρηπίδας έχουν ήδη κοινοποιηθεί στα Ηνωμένα Έθνη από τις 18 Μαρτίου 2020.

Παράλληλα, απορρίπτει τις NAVTEX  που εξέδωσαν η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία, χαρακτηρίζοντάς τες μη εξουσιοδοτημένες, και δηλώνει ότι η ίδια ακύρωσε τις σχετικές προειδοποιήσεις.

Εδώ όμως αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον. Το παράδοξο της τουρκικής επίκλησης του Δικαίου της Θάλασσας

Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει ούτε έχει κυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS 1982). Είναι, επομένως, ιδιαίτερα προκλητικό να εμφανίζεται ως θεματοφύλακας των διατάξεών της, όταν επί δεκαετίες αρνείται να αποδεχθεί το συνολικό νομικό πλαίσιο που διέπει τις θαλάσσιες ζώνες.

Η αντίφαση είναι προφανής: η Άγκυρα δεν αποδέχεται τη Σύμβαση, αλλά επικαλείται επιλεκτικά έννοιες και δικαιώματα που απορρέουν από αυτήν, προκειμένου να επιβάλει τις δικές της μονομερείς ερμηνείες.

Χρειάζεται, βέβαια, μία σημαντική νομική διευκρίνιση: το γεγονός ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS δεν σημαίνει ότι απαλλάσσεται από κανόνες του εθιμικού διεθνούς δικαίου. Ορισμένες διατάξεις της Σύμβασης, όπως βασικές αρχές για τα δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα, αντανακλούν και εθιμικούς κανόνες. Αυτό όμως δεν της δίνει το δικαίωμα να επιλέγει αυθαίρετα ποιες διατάξεις θα επικαλείται και ποιες θα αγνοεί.

Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει την κατάθεση συντεταγμένων στον ΟΗΕ σε τεκμήριο κυριαρχίας ή αναγνωρισμένης θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Όμως η κοινοποίηση μιας μονομερούς διεκδίκησης στα Ηνωμένα Έθνη δεν ισοδυναμεί με διεθνή αναγνώριση ούτε δημιουργεί από μόνη της δικαιώματα έναντι τρίτων κρατών.

Η επιστολή της Τουρκίας προς τον ΟΗΕ το 2020, με την οποία κοινοποίησε τις συντεταγμένες της διεκδικούμενης υφαλοκρηπίδας, δεν αποτελεί συμφωνία οριοθέτησης με την Ελλάδα ούτε μπορεί να υποκαταστήσει το διεθνές δίκαιο της οριοθέτησης

Η υφαλοκρηπίδα δεν αποκτάται με μονομερείς ανακοινώσεις, ούτε η έκδοση μιας NAVTEX δημιουργεί θαλάσσια δικαιώματα.

Πίσω από τη συγκεκριμένη αντιπαράθεση βρίσκεται ένα έργο στρατηγικής σημασίας: η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector (GSI).

Στις 6 Νοεμβρίου 2026, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι ολοκληρώθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες αδειοδότησης για τις θαλάσσιες έρευνες και τις εργασίες πόντισης του καλωδίου, μετά από αίτημα της γαλλικής εταιρείας Nexans, για λογαριασμό του φορέα υλοποίησης του έργου.

Ακολούθησε η έκδοση της ελληνικής NAVTEX για τις εργασίες του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo, με χρονικό ορίζοντα έως τις 6 Μαρτίου 2027

Η τουρκική αντίδραση δεν είναι τυχαία. Η Άγκυρα αμφισβητεί στην πράξη τη δυνατότητα της Ελλάδας να ασκεί τα δικαιώματα που απορρέουν από τη δική της υφαλοκρηπίδα και επιχειρεί να παρεμβληθεί σε ένα έργο που ενισχύει την ενεργειακή και γεωπολιτική σύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.

Εδώ χρειάζεται να διακρίνουμε δύο διαφορετικά νομικά ζητήματα: τις θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες και την πόντιση υποβρύχιων καλωδίων. Το άρθρο 246 της UNCLOS προβλέπει τη συναίνεση του παράκτιου κράτους για θαλάσσια επιστημονική έρευνα στην υφαλοκρηπίδα του. Αντίθετα, το άρθρο 79 κατοχυρώνει το δικαίωμα όλων των κρατών να ποντίζουν υποβρύχια καλώδια στην υφαλοκρηπίδα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Δεν προβλέπει γενικό δικαίωμα του παράκτιου κράτους να απαγορεύει την πόντιση καλωδίου

Αυτή η διάκριση έχει σημασία, διότι η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει το σύνολο των εργασιών ως δραστηριότητα που απαιτεί τη δική της άδεια, χωρίς να τεκμηριώνει ότι διαθέτει νόμιμη και οριοθετημένη δικαιοδοσία σε ολόκληρη την περιοχή.

Οι έρευνες βυθού που κάνει το γαλλικό πλοίο για λογαριασμό της εταιρείας (Nexans) δεν αποτελούν «Θαλάσσια Επιστημονική Έρευνα» (του Άρθρου 246). Θεωρούνται τεχνικές/μηχανικές εργασίες χάραξης διαδρομής (routing surveys), οι οποίες προστατεύονται από την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και της πόντισης στην ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδα (Άρθρο 58).

Συνεπώς, η Ελλάδα ασκεί δικά της κυριαρχικά δικαιώματα και εκδίδει η ίδια τις απαραίτητες άδειες και NAVTEX (όπως τη NAVTEX για το πλοίο Abeille Marengo), χωρίς να απαιτείται καμία έγκριση από την Τουρκία.

Η έκδοση μιας τουρκικής αντι-NAVTEX δεν αποτελεί πράξη που ακυρώνει την ελληνική NAVTEX. Οι NAVTEX είναι προειδοποιήσεις προς τη ναυτιλία και δεν αποτελούν μηχανισμό επίλυσης διαφορών ή αναγνώρισης θαλάσσιων συνόρων.

Η Άγκυρα, ωστόσο, χρησιμοποιεί συστηματικά αυτή την πρακτική για να δημιουργεί την εντύπωση ότι υπάρχει αμφισβητούμενη δικαιοδοσία σε περιοχές όπου προβάλλει παράνομες μονομερείς διεκδικήσεις

Με άλλα λόγια, επιχειρεί να μετατρέψει μια πολιτική και νομική αμφισβήτηση σε δήθεν υφιστάμενο καθεστώς θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Και αυτό είναι το επικίνδυνο στοιχείο της τουρκικής τακτικής: η συνεχής επανάληψη των ίδιων ισχυρισμών, με NAVTEX, επιστολές στον ΟΗΕ και διπλωματικές ανακοινώσεις, ώστε με την πάροδο του χρόνου να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι πρόκειται για μια αποδεκτή διεθνή διαφορά με δύο ισοδύναμες νομικές θέσεις.

Η Ελλάδα δεν πρέπει να εγκλωβιστεί στη λογική της Άγκυρας

Η υπόθεση του Great Sea Interconnector δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης. Είναι έργο στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια, τη γεωπολιτική θέση της Κύπρου και τη διασύνδεσή της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Γι' αυτό και η ελληνική αντίδραση δεν μπορεί να περιορίζεται στην έκδοση μιας NAVTEX κάθε φορά που η Τουρκία εκδίδει μια αντι-NAVTEX.

Απαιτείται σταθερή διπλωματική και νομική αντιμετώπιση, με συνεχή ενημέρωση των Ηνωμένων Εθνών και των ευρωπαϊκών θεσμών, σαφή τεκμηρίωση των ελληνικών θέσεων και, κυρίως αποφασιστικότητα στην άσκηση των νόμιμων δικαιωμάτων της χώρας.

Επιπλέον, η Γαλλία, ως χώρα της οποίας πλοίο και εταιρεία εμπλέκονται άμεσα στο έργο, δεν μπορεί να αντιμετωπίζει το ζήτημα αποκλειστικά ως μια διμερή ελληνοτουρκική διαφορά. Η ελευθερία πόντισης υποβρύχιων καλωδίων και η προστασία των νόμιμων δραστηριοτήτων στην υφαλοκρηπίδα αποτελούν ζητήματα ευρύτερου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

Το τελικό ερώτημα είναι απλό: Με ποια λογική η Τουρκία, η οποία αρνείται να αποδεχθεί τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, θεωρεί ότι μπορεί να επιβάλλει στους άλλους τη δική της επιλεκτική ερμηνεία του;

Η Άγκυρα δεν μπορεί να επικαλείται το Δίκαιο της Θάλασσας όταν τη συμφέρει και να το απορρίπτει όταν οι διατάξεις του δεν εξυπηρετούν τις επιδιώξεις της.

Ούτε μπορεί να βαφτίζει «τουρκική υφαλοκρηπίδα» μια περιοχή που απλώς έχει συμπεριλάβει σε έναν μονομερή παράνομο χάρτη και σε μια επιστολή προς τον ΟΗΕ.

Η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι ιδιοκτησία της Τουρκίας και οι μονομερείς αξιώσεις δεν μετατρέπονται σε διεθνή δικαιώματα επειδή επαναλαμβάνονται αρκετές φορές.