Από τον πειραματισμό των Μη Επανδρωμένων Συστημάτων (UxS) στο πεδίο της μάχης

Η επόμενη επανάσταση στις χερσαίες επιχειρήσεις δεν θα βασιστεί απλώς στην απόκτηση περισσότερων UxS, αλλά στη διασύνδεση αρμάτων, μη επανδρωμένων επίγειων οχημάτων (UGV), αισθητήρων και στρατιωτών σε ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα μάχης.

Η εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία έχει αναδείξει τον καθοριστικό ρόλο των μη επανδρωμένων συστημάτων. Ωστόσο, ενώ η διεθνής προσοχή επικεντρώνεται κυρίως στα εναέρια drone, μια νέα τεχνολογική μετάβαση βρίσκεται σε εξέλιξη στο έδαφος: η επιχειρησιακή αξιοποίηση των μη επανδρωμένων επίγειων οχημάτων (UGV – Uncrewed Ground Vehicles) και των αυτόνομων ρομποτικών συστημάτων.

Σε συνέντευξή του στο Defence iQ  , ο Συνταγματάρχης (UK Army) Jim Howard, με εμπειρία στις τεθωρακισμένες επιχειρήσεις και στον πειραματισμό νέων στρατιωτικών τεχνολογιών, περιγράφει την προσέγγιση του Βρετανικού Στρατού. Το βασικό του μήνυμα είναι σαφές: η πρόκληση δεν είναι πλέον απλώς η ανάπτυξη ενός UxS που μπορεί να εκτελέσει μια αποστολή, αλλά η ένταξή του σε μια πλήρως διασυνδεδεμένη δύναμη που λειτουργεί ως ενιαίο σύστημα μάχης.

Από το μεμονωμένο ρομπότ στο ολοκληρωμένο σύστημα μάχης

Η απόκτηση μη επανδρωμένων συστημάτων από μόνη της δεν εξασφαλίζει επιχειρησιακό πλεονέκτημα. Για να αξιοποιηθούν πραγματικά, πρέπει να ενταχθούν στο ψηφιακό δίκτυο της μονάδας, να ανταλλάσσουν δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και να συνεργάζονται με τα επανδρωμένα μέσα.

Ένα άρμα μάχης, για παράδειγμα, θα μπορούσε να επιχειρεί μαζί με ένα ή περισσότερα UGV, τα οποία θα λειτουργούν ως προωθημένοι αισθητήρες, θα αναλαμβάνουν αποστολές αναγνώρισης ή θα εκτελούν επικίνδυνες εργασίες, περιορίζοντας την έκθεση του πληρώματος στον εχθρικό πυρ.

Η συνδυασμένη χρήση επανδρωμένων και μη επανδρωμένων μέσων, γνωστή ως Manned-Unmanned Teaming, επιτρέπει μεγαλύτερη διασπορά δυνάμεων, διεύρυνση της επιτήρησης, αύξηση της διαθέσιμης ισχύος πυρός και, κυρίως, βελτίωση της επιβιωσιμότητας των επανδρωμένων πλατφορμών.

Ο Howard αναφέρεται στην πρωτοβουλία Armoured Wolfpack, που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Project Streetfighter 2, ως χαρακτηριστικό παράδειγμα συνεργασίας αρμάτων και UGV. Μια ιδέα που πριν από λίγα χρόνια αντιμετωπιζόταν με επιφυλακτικότητα, πλέον αποτελεί σημαντική κατεύθυνση για την εξέλιξη των χερσαίων δυνάμεων.

Η ηλεκτρική ενέργεια γίνεται κρίσιμος επιχειρησιακός πόρος

Μία από τις λιγότερο προβεβλημένες διαπιστώσεις της συνέντευξης αφορά την ενεργειακή υποστήριξη των μη επανδρωμένων συστημάτων.

Σύμφωνα με τον Howard, τα UGV αντιπροσωπεύουν ήδη περίπου το 60–70% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στο πλαίσιο που περιγράφει, ενώ οι ανάγκες αυξάνονται όσο μεγαλώνει ο αριθμός, η πολυπλοκότητα και η πυκνότητα του στόλου τους.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί μια νέα απαίτηση για τις χερσαίες δυνάμεις: την ανάπτυξη πολυεπίπεδης ενεργειακής υποστήριξης, από την πρώτη γραμμή μέχρι τα οπίσθια κλιμάκια. Η φόρτιση, η αντικατάσταση συσσωρευτών, η μεταφορά ενέργειας και η υποστήριξη των ηλεκτρονικών συστημάτων δεν αποτελούν πλέον απλές τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι παράγοντες που μπορούν να καθορίσουν τη διάρκεια και την αποτελεσματικότητα μιας επιχείρησης.

Το δίδαγμα είναι σαφές: η μαζική εισαγωγή ρομποτικών συστημάτων απαιτεί παράλληλη αναδιοργάνωση της εφοδιαστικής αλυσίδας. Ένας στρατός μπορεί να διαθέτει προηγμένα UGV, αλλά εάν δεν μπορεί να τα τροφοδοτήσει ενεργειακά και να τα συντηρήσει κοντά στο μέτωπο, η επιχειρησιακή τους αξία θα περιοριστεί σημαντικά.

Τεχνητή νοημοσύνη, επικοινωνίες και ηλεκτρονικός πόλεμος

Η συνεργασία ανθρώπου και μηχανής προϋποθέτει κάτι περισσότερο από την ύπαρξη αυτόνομων οχημάτων. Απαιτεί συνεχή και αξιόπιστη ανταλλαγή δεδομένων.

Ο Howard υπογραμμίζει ότι, τα πληρώματα πρέπει να μπορούν να αντιλαμβάνονται τις πληροφορίες που συλλέγουν τα αυτόνομα μέσα, σχεδόν άμεσα με τις πληροφορίες των δικών τους αισθητήρων. Ακόμη και μικρές καθυστερήσεις στη μετάδοση δεδομένων μπορεί να έχουν σοβαρές συνέπειες σε συνθήκες μάχης.

Εδώ αναδεικνύονται τρεις κρίσιμες τεχνολογικές απαιτήσεις:

* Υπολογιστική επεξεργασία στην άκρη του δικτύου (Edge Computing): Τα συστήματα πρέπει να επεξεργάζονται δεδομένα τοπικά, χωρίς να εξαρτώνται συνεχώς από απομακρυσμένους διακομιστές.

* Ανθεκτικές επικοινωνίες: Τα δίκτυα πρέπει να συνεχίζουν να λειτουργούν παρά τις παρεμβολές, τις κυβερνοεπιθέσεις και τις προσπάθειες ηλεκτρονικού πολέμου.

* Διαλειτουργικότητα: Άρματα, UGV, εναέρια drone και κέντρα διοίκησης πρέπει να ανταλλάσσουν πληροφορίες με συμβατό και ασφαλή τρόπο.

Η εξάρτηση από το υπολογιστικό νέφος (cloud) πρέπει να περιορίζεται εκεί όπου μπορεί να δημιουργήσει επιχειρησιακή ευπάθεια. Σε ένα περιβάλλον έντονου ηλεκτρονικού πολέμου, η απώλεια επικοινωνιών δεν πρέπει να συνεπάγεται αυτομάτως την αχρήστευση ολόκληρης της δύναμης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πλατφόρμα πρέπει να λειτουργεί πλήρως αυτόνομα. Σημαίνει ότι πρέπει να διαθέτει τις κατάλληλες δυνατότητες για να συνεχίζει με ασφάλεια την αποστολή της, ακόμη και όταν η σύνδεση με το υπόλοιπο δίκτυο υποβαθμίζεται

Ρεαλιστικές δοκιμές στο  πεδίο μάχης, όχι εντυπωσιακές επιδείξεις

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συνέντευξης αφορά τη μετάβαση από την τεχνολογική επίδειξη στην πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα.

Ο Howard δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο της βρετανικής Experimentation and Trials Group (ETG), η οποία αξιολογεί νέες τεχνολογίες προτού αυτές επιλεγούν για επιχειρησιακή ένταξη.

Η αξιολόγηση δεν περιορίζεται στην επιβεβαίωση ότι ένα σύστημα λειτουργεί. Πρέπει να αποδεικνύει πώς συμπεριφέρεται υπό πίεση, σε συνθήκες παρεμβολών, απέναντι σε εχθρικά σμήνη drone και μέσα σε σύνθετα επιχειρησιακά σενάρια.

Εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίζεται εγκαίρως πότε μια τεχνολογία δεν αποδίδει όπως αναμενόταν. Μια αποτυχημένη δοκιμή μπορεί να προσφέρει πολύτιμα δεδομένα, εφόσον αποκαλύπτει τις πραγματικές αδυναμίες ενός συστήματος πριν αυτό βρεθεί στα χέρια των στρατιωτών.

Παράλληλα, ο Βρετανός αξιωματικός προειδοποιεί για τον κίνδυνο υπερβολικών απαιτήσεων. Η προσπάθεια να προστεθούν συνεχώς νέες δυνατότητες μπορεί να αυξήσει το κόστος, να καθυστερήσει την παραγωγή και να εμποδίσει την έγκαιρη αξιοποίηση μιας ήδη επαρκούς λύσης.

Η προτεινόμενη προσέγγιση είναι η σταδιακή ανάπτυξη: ένταξη μιας τεχνολογίας όταν καλύπτει τις βασικές επιχειρησιακές ανάγκες και στη συνέχεια συνεχείς βελτιώσεις με βάση την εμπειρία των χρηστών. Η ασφάλεια, ωστόσο, παραμένει αδιαπραγμάτευτη.

Τα UGV ως η επόμενη μεγάλη αλλαγή στον χερσαίο πόλεμο

Ερωτηθείς ποια αυτόνομη τεχνολογία ενδέχεται να υποτιμάται σήμερα, ο Howard απαντά χωρίς δισταγμό: τα μη επανδρωμένα επίγεια οχήματα.

Εκτιμά ότι τα UGV βρίσκονται σε ένα στάδιο εξέλιξης ανάλογο με εκείνο στο οποίο βρίσκονταν τα εναέρια μη επανδρωμένα συστήματα περίπου οκτώ χρόνια νωρίτερα. Οι δυνατότητές τους διευρύνονται γρήγορα και οι πιθανές αποστολές τους πολλαπλασιάζονται.

Η προοπτική δεν αφορά μόνο την αναγνώριση. Περιλαμβάνει την υποστήριξη τεθωρακισμένων, τη μεταφορά εφοδίων, την εκτέλεση επικίνδυνων εργασιών, την επιτήρηση και την υποστήριξη επιχειρήσεων σε περιοχές όπου η παρουσία στρατιωτών συνεπάγεται αυξημένο κίνδυνο.

Ωστόσο, η τεχνολογία δεν μπορεί να αξιοποιηθεί στο μέγιστο χωρίς αλλαγές στη στρατιωτική εκπαίδευση, στο δόγμα επιχειρήσεων και στην οργάνωση των μονάδων. Όπως επισημαίνει ο Howard, οι επικοινωνίες και η διαχείριση των δεδομένων δεν αποτελούν πλέον αποκλειστική ευθύνη των ειδικών του τομέα διαβιβάσεων. Πρέπει να γίνουν μέρος της επιχειρησιακής αντίληψης κάθε διοικητή.

 Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα;

Για την Ελλάδα, με τις ιδιαίτερες γεωγραφικές και επιχειρησιακές απαιτήσεις του Αιγαίου, του Έβρου και των νησιωτικών περιοχών, τα συμπεράσματα έχουν άμεση σημασία.

Η ανάπτυξη μη επανδρωμένων επίγειων συστημάτων δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια ακόμη προμήθεια εξοπλισμού. Απαιτεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα που θα συνδυάζει:

UGV για τις χερσαίες δυνάμεις, με αποστολές αναγνώρισης, μεταφοράς εφοδίων, επιτήρησης και υποστήριξης τεθωρακισμένων.

Συνεργασία επανδρωμένων και μη επανδρωμένων μέσων, με διασύνδεση αρμάτων, εναέριων drone, επίγειων ρομπότ και συστημάτων διοίκησης και ελέγχου (C2).

Ανθεκτικές επικοινωνίες και τεχνητή νοημοσύνη, με δυνατότητα λειτουργίας σε περιβάλλον ηλεκτρονικού πολέμου και περιορισμένης συνδεσιμότητας.

Συστηματικές δοκιμές και επιχειρησιακή αξιολόγηση, με συμμετοχή των μονάδων που θα χρησιμοποιήσουν τα συστήματα και όχι μόνο των κατασκευαστών.

Εγχώρια βιομηχανική συμμετοχή, ώστε η ανάπτυξη των πλατφορμών να συνοδεύεται από ελληνική τεχνογνωσία σε αισθητήρες, ηλεκτρονικά, λογισμικό, αυτόνομη πλοήγηση, επικοινωνίες και ολοκλήρωση συστημάτων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία ενός μηχανισμού που θα μετατρέπει γρήγορα τις επιχειρησιακές ανάγκες σε δοκιμασμένες και διαθέσιμες λύσεις. Η συνεργασία των Ενόπλων Δυνάμεων με την ελληνική αμυντική βιομηχανία, το οικοσύστημα αμυντικής καινοτομίας, τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα μπορεί να προσφέρει το απαραίτητο πλαίσιο, εφόσον συνοδεύεται από σαφείς προδιαγραφές, πραγματικές δοκιμές και συνέχεια στη χρηματοδότηση.

Δεν αρκεί να αγοράζουμε drones πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που πολεμάμε

Η συνέντευξη του Jim Howard αναδεικνύει μια ουσιαστική μετατόπιση στη στρατιωτική σκέψη: το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα δεν θα προκύπτει απλώς από την κατοχή περισσότερων μη επανδρωμένων συστημάτων, αλλά από την ικανότητα ενσωμάτωσής τους σε μια ενιαία, ανθεκτική και δικτυοκεντρική δύναμη.

Η σύνδεση αρμάτων, UGV, UAV, αισθητήρων, τεχνητής νοημοσύνης και ανθρώπινων πληρωμάτων δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τις απαιτήσεις σε ενέργεια, επικοινωνίες, κυβερνοασφάλεια, εκπαίδευση και υποστήριξη.

Για την Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν τα ρομποτικά συστήματα θα αποτελέσουν μέρος του αυριανού πεδίου μάχης. Είναι αν θα προετοιμαστεί εγκαίρως για να τα αξιοποιήσει επιχειρησιακά και να συμμετάσχει στην ανάπτυξή τους.

Στον πόλεμο του μέλλοντος, η υπεροχή δεν θα ανήκει απαραίτητα σε εκείνον που διαθέτει το πιο προηγμένο UxS, αλλά σε εκείνον που θα μπορεί να συνδέσει αποτελεσματικότερα άνθρωπο, μηχανή και πληροφορία στο πεδίο της μάχης.