FT: Τα εμπορικά πλοία στο στόχαστρο των drone - Η ναυτιλία αναζητά συστήματα anti-drone προστασίας

Μπάμπης Παπασπύρος

Η αύξηση των επιθέσεων στη Μαύρη Θάλασσα και στη Μέση Ανατολή οδηγεί τις ναυτιλιακές εταιρείες σε αναζήτηση εξειδικευμένων λύσεων αντιμετώπισης drone. Πετρελαιοφόρα, πλοία μεταφοράς LNG και υπεράκτιες ενεργειακές εγκαταστάσεις βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με μια απειλή που μεταβάλλει τα δεδομένα της θαλάσσιας ασφάλειας.

Η εμπορική ναυτιλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα επιχειρησιακή πραγματικότητα & απειλή. Τα drone, εναέρια και επιφανείας, εξελίσσονται σε σημαντικό παράγοντα κινδύνου για τα εμπορικά πλοία, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου διεξάγονται στρατιωτικές επιχειρήσεις ή υπάρχουν αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις.

Σύμφωνα με δημοσίευμα των  Financial Times , οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα των συστημάτων αντιμετώπισης drone καταγράφουν σημαντική αύξηση των αιτημάτων από πλοιοκτήτες και ναυτιλιακούς ομίλους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον εκδηλώνεται από επιχειρήσεις που μεταφέρουν πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), καθώς και από φορείς που δραστηριοποιούνται γύρω από υπεράκτιες ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη τάση στην αγορά αμυντικής τεχνολογίας. Αντανακλά την ανάγκη προστασίας κρίσιμων εμπορικών διαδρομών και ενεργειακών υποδομών από μέσα επίθεσης που μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογα μεγάλες ζημιές σε σχέση με το κόστος τους.

Από τη Μαύρη Θάλασσα και την Ερυθρά Θάλασσα στον Περσικό Κόλπο

Οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων σε περιοχές όπως η Μαύρη Θάλασσα, η Ερυθρά Θάλασσα και ο Περσικός Κόλπος αναδεικνύουν την ευπάθεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας

Η απειλή δεν περιορίζεται πλέον στα πολεμικά πλοία. Τα εμπορικά σκάφη, ακόμη και όταν δεν συμμετέχουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις, μπορούν να αποτελέσουν στόχους με σκοπό τη διατάραξη των εφοδιαστικών αλυσίδων, την πρόκληση οικονομικών απωλειών και την άσκηση γεωπολιτικής πίεσης.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα των Financial Times, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) έχει καταγράψει περισσότερους από 20 νεκρούς ναυτικούς από επιθέσεις με drone και πυραύλους στον Περσικό Κόλπο από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου. Στη Μαύρη Θάλασσα, ο αριθμός των νεκρών ναυτικών φέρεται να έχει φθάσει περίπου τους 30 μέσα στο ίδιο έτος.

Οι συνέπειες είναι πολλαπλές: απώλειες ανθρώπινων ζωών, καταστροφή πλοίων, διακοπή δρομολογίων, αύξηση του ασφαλιστικού κόστους και σημαντική επιβάρυνση των ναύλων.

Ενδεικτικό της πίεσης στην αγορά είναι ότι, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, η ημερήσια ναύλωση υπερδεξαμενόπλοιου για διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ με προορισμό την Κίνα έφθασε πρόσφατα το ιστορικό υψηλό των 1,2 εκατ. δολαρίων, έναντι μέσου επιπέδου περίπου 79.000 δολαρίων ημερησίως τον Σεπτέμβριο του προηγούμενου έτους.

Η αγορά των συστημάτων anti-drone περνά στη ναυτιλία

Η αυξανόμενη ζήτηση δημιουργεί νέες ευκαιρίες για τις εταιρείες ανάπτυξης συστημάτων Counter-UAS (C-UAS), οι οποίες καλούνται να προσαρμόσουν τις τεχνολογίες τους στις ιδιαίτερες απαιτήσεις του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Μεταξύ των εταιρειών που αναφέρονται στο δημοσίευμα είναι οι Marss, Drone Defence και D-Fend Solutions.

Η Marss έχει αναπτύξει το σύστημα NIDAR, μια ολοκληρωμένη λύση επιτήρησης και αντιμετώπισης απειλών, η οποία αξιοποιεί αισθητήρες, radar και κάμερες για τον εντοπισμό ύποπτων στόχων. Η εταιρεία, που είχε αρχικά σημαντική παρουσία στην προστασία πολυτελών θαλαμηγών, διαπιστώνει πλέον αυξημένο ενδιαφέρον από πλοία που υποστηρίζουν υπεράκτιες δραστηριότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η Drone Defence καταγράφει αντίστοιχη αύξηση ενδιαφέροντος από διαχειριστές πετρελαιοφόρων και πλοίων LNG. Η δυνατότητα προστασίας ενός πλοίου μπορεί να επηρεάσει άμεσα την απόφαση του πλοιοκτήτη να διατηρήσει δρομολόγια σε επικίνδυνες θαλάσσιες περιοχές.

Από την πλευρά της, η D-Fend Solutions ειδικεύεται σε τεχνολογίες που επιτρέπουν την ανάληψη ελέγχου συγκεκριμένων εχθρικών drone, με στόχο την ασφαλή προσγείωσή τους, όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό. Η εταιρεία έχει αναπτύξει ενισχυμένη έκδοση της τεχνολογίας της για χρήση σε απαιτητικές θαλάσσιες συνθήκες.

Η μετάβαση από την προστασία των θαλαμηγών στην προστασία εμπορικών και ενεργειακών πλοίων αποτυπώνει μια ουσιαστική αλλαγή: η αντιμετώπιση των drone δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ζήτημα στρατιωτικής ή ιδιωτικής ασφάλειας, αλλά μέρος της επιχειρησιακής ανθεκτικότητας της παγκόσμιας ναυτιλίας.

Πώς προστατεύεται ένα εμπορικό πλοίο από τα drone;

Η αποτελεσματική προστασία δεν εξαρτάται από έναν μεμονωμένο αισθητήρα ή έναν παρεμβολέα. Απαιτεί συνδυασμό εντοπισμού, αναγνώρισης, αξιολόγησης της απειλής και επιλογής της κατάλληλης αντίδρασης.

Τα βασικά τεχνολογικά μέσα περιλαμβάνουν:

Radar εντοπισμού μικρών στόχων. Ειδικά σχεδιασμένα radar μπορούν να εντοπίζουν μικρά εναέρια αντικείμενα, ακόμη και σε περιβάλλον με αυξημένο θαλάσσιο και ηλεκτρομαγνητικό θόρυβο.

EO/IR  αισθητήρες. Κάμερες ημέρας και θερμικές κάμερες συμβάλλουν στην οπτική επιβεβαίωση των στόχων και στη μείωση των ψευδών συναγερμών.

Συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου.

Η παρεμβολή στις συχνότητες ελέγχου ή στα δορυφορικά σήματα πλοήγησης μπορεί να διακόψει τη λειτουργία ορισμένων drone, ανάλογα με την τεχνολογία και τον τρόπο καθοδήγησής τους.

Συστήματα ανάληψης ελέγχου. Ορισμένες τεχνολογίες επιχειρούν να αποκτήσουν τον έλεγχο του drone και να το οδηγήσουν σε ασφαλή προσγείωση, χωρίς να απαιτείται η καταστροφή του

Μέσα φυσικής αναχαίτισης. Ανάλογα με το επίπεδο της απειλής και το νομικό πλαίσιο, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ειδικά μέσα αναχαίτισης ή άλλες λύσεις ενεργητικής προστασίας.

Ωστόσο, καμία από αυτές τις τεχνολογίες δεν προσφέρει καθολική προστασία. Τα drone που λειτουργούν αυτόνομα, χρησιμοποιούν εναλλακτικές μεθόδους πλοήγησης ή διαθέτουν οπτική ίνα για τη μετάδοση δεδομένων μπορούν να περιορίσουν την αποτελεσματικότητα ορισμένων συμβατικών τεχνικών ηλεκτρονικού πολέμου.

Επιπλέον, ένα σύστημα που λειτουργεί αποτελεσματικά στην ξηρά δεν είναι αυτονόητο ότι θα έχει τις ίδιες επιδόσεις στη θάλασσα.

Το κόστος της προστασίας και οι περιορισμοί

Σύμφωνα με το δημοσίευμα των Financial Times, η Drone Defence εκτιμά ότι ένα σύστημα βασισμένο σε radar, κάμερες και παρεμβολείς μπορεί να κοστίζει περίπου 500.000 δολάρια για ένα πετρελαιοφόρο.

Το ποσό είναι σημαντικό, ιδίως για πλοιοκτήτες που διαχειρίζονται μεγάλους στόλους. Πρέπει, ωστόσο, να συγκριθεί με το δυνητικό κόστος μιας επίθεσης, τις ημέρες ακινητοποίησης, τις ζημιές στο πλοίο, τις επιπτώσεις στην ασφάλεια του πληρώματος και τις οικονομικές συνέπειες από τη διακοπή ενός δρομολογίου.

Για πλοία που δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους, έχουν χρησιμοποιηθεί και απλούστερες λύσεις, όπως δίχτυα ή αναρτημένα δοχεία νερού, με σκοπό να παρεμποδιστεί η προσέγγιση drone σε κρίσιμα τμήματα του πλοίου. Τέτοιες λύσεις δεν αποτελούν ισοδύναμο ενός ολοκληρωμένου συστήματος C-UAS και δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν όλες τις μορφές επίθεσης.

Παράλληλα, οι εταιρείες ανάπτυξης συστημάτων αντιμετωπίζουν σημαντικές τεχνικές προκλήσεις. Η κίνηση και ο κυματισμός του πλοίου, οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, η διάβρωση από το θαλασσινό νερό και η ανάγκη ακριβούς παρακολούθησης μικρών στόχων απαιτούν ειδικό σχεδιασμό και δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες.

Υπάρχει επίσης ένα κρίσιμο νομικό ζήτημα: η χρήση παρεμβολών ή μέσων ενεργητικής αναχαίτισης πρέπει να είναι συμβατή με το εφαρμοστέο εθνικό και διεθνές δίκαιο, τις αρμοδιότητες του πλοιάρχου και τους περιορισμούς της περιοχής όπου επιχειρεί το πλοίο.

Στο στόχαστρο και οι υπεράκτιες ενεργειακές υποδομές

Η απειλή δεν περιορίζεται στα πλοία. Υποθαλάσσιοι και υπεράκτιοι αγωγοί, καλώδια επικοινωνιών και ηλεκτρικής διασύνδεσης, καθώς και υπεράκτια αιολικά πάρκα, αποτελούν κρίσιμες υποδομές για την ενεργειακή και οικονομική ασφάλεια.

Η επιτήρηση από drone μπορεί να προηγείται μιας ενέργειας δολιοφθοράς, ενώ μια επίθεση μπορεί να προκαλέσει διακοπή υπηρεσιών, υψηλό κόστος αποκατάστασης και ευρύτερες επιπτώσεις στην οικονομία.

Για την προστασία τέτοιων εγκαταστάσεων απαιτείται συνδυασμός θαλάσσιας επιτήρησης, εναέριων αισθητήρων, ραντάρ, ηλεκτρονικού πολέμου και συστημάτων διοίκησης και ελέγχου. Εξίσου σημαντική είναι η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των διαχειριστών υποδομών, των λιμενικών αρχών και των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών.

Η ελληνική διάσταση: Ευκαιρία για τη ναυτιλία και την εγχώρια αμυντική βιομηχανία

Για την Ελλάδα, η συγκεκριμένη εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα διαθέτει έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς στόλους διεθνώς, ενώ η γεωγραφική της θέση συνδέεται με κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, ενεργειακές υποδομές, λιμένες και εγκαταστάσεις στρατηγικής σημασίας.

Η προστασία των εμπορικών πλοίων δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην παρουσία πολεμικών μονάδων ή στην προσδοκία ότι οι επιθέσεις θα αντιμετωπίζονται από τις κρατικές δυνάμεις ασφαλείας. Χρειάζεται να εξεταστεί και η δυνατότητα ενσωμάτωσης κατάλληλων συστημάτων αυτοπροστασίας στα εμπορικά πλοία, ανάλογα με την αποστολή, το επίπεδο κινδύνου και το κόστος.

Εδώ αναδεικνύεται και μια ευκαιρία για την ελληνική αμυντική βιομηχανία.

Η ανάπτυξη ολοκληρωμένων λύσεων C-UAS, με ελληνικά radar, ηλεκτροοπτικούς αισθητήρες, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, λογισμικό σύντηξης δεδομένων και συστήματα διοίκησης και ελέγχου, θα μπορούσε να υποστηρίξει τόσο τις ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων όσο και την προστασία εμπορικών πλοίων και ενεργειακών υποδομών.

Η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ), αλλά και άλλες ελληνικές εταιρείες αμυντικής τεχνολογίας και τα ναυπηγεία θα μπορούσαν να διερευνήσουν συνέργειες για την ανάπτυξη ή την προσαρμογή αρθρωτών συστημάτων προστασίας, τα οποία θα εγκαθίστανται σε διαφορετικές κατηγορίες πλοίων. Η συνεργασία με ναυτιλιακές εταιρείες θα επέτρεπε τη διαμόρφωση λύσεων με βάση πραγματικές επιχειρησιακές ανάγκες και όχι αποκλειστικά τις απαιτήσεις στρατιωτικών εφαρμογών.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η τεχνολογική αξιολόγηση, οι δοκιμές σε θαλάσσιο περιβάλλον και η πιστοποίηση όπου απαιτείται. Παράλληλα, πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα συστήματα δεν παρεμβάλλονται στην ασφαλή λειτουργία των ναυτιλιακών επικοινωνιών και των συστημάτων πλοήγησης.

Η αύξηση των επιθέσεων με drone εναντίον εμπορικών πλοίων επιταχύνει τη μετάβαση σε μια νέα αντίληψη θαλάσσιας ασφάλειας. Η προστασία δεν αφορά πλέον μόνο τα πολεμικά πλοία και τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αλλά και τον εμπορικό στόλο, τις ενεργειακές μεταφορές και τις κρίσιμες υποδομές.

Το βασικό δίδαγμα είναι σαφές: η αντιμετώπιση των drone απαιτεί ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική προστασίας, συνδυασμό αισθητήρων και μέσων αντίδρασης, συνεχή αναβάθμιση και προσαρμογή στις εξελισσόμενες απειλές.

Για την ελληνική ναυτιλία και την εγχώρια αμυντική βιομηχανία, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αγορά ενός ακόμη συστήματος. Είναι η διαμόρφωση μιας συνεργασίας που θα συνδέει τις ανάγκες των πλοιοκτητών με την εγχώρια τεχνογνωσία, ώστε η προστασία της ναυσιπλοΐας να αποτελέσει ταυτόχρονα πεδίο ενίσχυσης της ελληνικής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης.

Διαβάστε και το άρθρο μας :

Αξιολόγηση κινδύνου στη ναυτιλία από κακόβουλη χρήση drones