Συνεργατικά μαχητικά αεροσκάφη νέας γενιάς (Collaborative Combat Aircraft)

 

Μπάμπης Παπασπύρος

Η επόμενη επανάσταση στον αεροπορικό πόλεμο

Η αεροπορική ισχύς εισέρχεται σε μια νέα εποχή. Τα επόμενα χρόνια, η εικόνα μιας Πολεμικής Αεροπορίας που βασίζεται αποκλειστικά σε επανδρωμένα μαχητικά αναμένεται να αλλάξει ριζικά, καθώς τα Collaborative Combat Aircraft (CCAs) , τα αυτόνομα μαχητικά και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μετατρέπονται από τεχνολογικά πειράματα σε πραγματικές επιχειρησιακές δυνατότητες.

Η βασική ιδέα είναι ότι ένα επανδρωμένο μαχητικό δεν θα επιχειρεί πλέον μόνο του. Θα μπορεί να συνοδεύεται από ένα ή περισσότερα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία θα αναλαμβάνουν αποστολές αναγνώρισης, ηλεκτρονικού πολέμου, κρούσης, αεράμυνας ή παραπλάνησης.

Έτσι, το CCA δεν είναι απλώς ένα μεγαλύτερο και ταχύτερο drone. Αποτελεί μέρος ενός ολοκληρωμένου συστήματος μάχης, στο οποίο άνθρωπος, επανδρωμένα αεροσκάφη, μη επανδρωμένες πλατφόρμες, αισθητήρες, όπλα και τεχνητή νοημοσύνη λειτουργούν ως ενιαίο επιχειρησιακό οικοσύστημα. 

Από το drone στο αυτόνομο μαχητικό

Η σημαντικότερη αλλαγή δεν βρίσκεται μόνο στο αεροσκάφος αλλά κυρίως στο λογισμικό.

Τα νέα CCAs σχεδιάζονται εξαρχής ώστε να μπορούν να επιχειρούν με σημαντικό βαθμό αυτονομίας. Τα συστήματα AI πρέπει να αντιλαμβάνονται το περιβάλλον, να αξιολογούν δεδομένα από πολλαπλούς αισθητήρες, να επιλέγουν ενέργειες και να συνεργάζονται με άλλα αεροσκάφη, ακόμη και όταν οι επικοινωνίες ή το GPS δεν είναι διαθέσιμα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Hivemind της Shield AI, που υποστηρίζει αυτόνομη λειτουργία σε περιβάλλοντα όπου οι επικοινωνίες είναι υποβαθμισμένες ή ανύπαρκτες και το GPS δεν είναι διαθέσιμο. Η ίδια τεχνολογία χρησιμοποιείται στο X-BAT. 

Αντίστοιχα, η Helsing έχει αναπτύξει το Centaur, ένα AI pilot και autonomy stack που έχει δοκιμαστεί στο Gripen και αποτελεί τη βάση αυτονομίας του CA-1 Europa. 

Επομένως, το κρίσιμο στοιχείο του CCA δεν είναι μόνο ο κινητήρας, η ταχύτητα ή το χαμηλό ίχνος. Είναι η ικανότητα του αεροσκάφους να αντιλαμβάνεται, να αποφασίζει και να συνεργάζεται.

Ο πιλότος γίνεται «διοικητής» μιας ομάδας

Η φιλοσοφία του Collaborative Combat Aircraft μεταφέρει τη σχέση ανθρώπου–μηχανής σε ένα διαφορετικό επίπεδο.

Ο πιλότος του επανδρωμένου μαχητικού δεν χρειάζεται να «πετάει» κάθε CCA ξεχωριστά. Θα μπορεί να καθορίζει στόχους, προτεραιότητες και κανόνες εμπλοκής, ενώ τα αυτόνομα αεροσκάφη θα εκτελούν επιμέρους αποστολές.

Ένα CCA μπορεί να λειτουργεί ως προωθημένος αισθητήρας, ένα δεύτερο ως πλατφόρμα ηλεκτρονικού πολέμου και ένα τρίτο να μεταφέρει όπλα. Η λογική μετακινείται από το «ένα αεροσκάφος, ένας πιλότος – μία αποστολή» στο «ομάδα επανδρωμένων και μη επανδρωμένων συστημάτων, κοινή επιχειρησιακή εικόνα, κατανεμημένη αποστολή».

Η «μάζα» αποκτά ξανά σημασία

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των CCAs είναι η δυνατότητα δημιουργίας δύναμη μαχητικών (combat mass).

Τα σύγχρονα μαχητικά είναι εξαιρετικά ικανά αλλά και ιδιαίτερα ακριβά. Τα CCAs μπορούν να δημιουργήσουν έναν διαφορετικό οικονομικό και επιχειρησιακό συσχετισμό, καθώς σχεδιάζονται με έμφαση στη μαζική παραγωγή, στη modular αρχιτεκτονική και στην ταχεία αναβάθμιση.

Το FQ-44 Fury της Anduril, για παράδειγμα, παρουσιάζεται ως αυτόνομο μαχητικό πολλαπλών αποστολών με στόχο την οικονομικά αποδοτική δημιουργία combat mass. Το Arsenal-1 της Anduril έχει σχεδιαστεί για παραγωγή έως και 150 αεροσκαφών ετησίως στην υφιστάμενη διαμόρφωσή του. 

Η αεροπορική ισχύς του μέλλοντος, επομένως, δεν θα κρίνεται μόνο από το πόσο προηγμένο είναι ένα αεροσκάφος, αλλά και από το **πόσα μπορούν να παραχθούν, πόσο γρήγορα και με ποιο κόστος.

Το software γίνεται όπλο

Κοινό χαρακτηριστικό πολλών νέων CCAs είναι η ανοιχτή αρχιτεκτονική.

Η λογική είναι ότι το αεροσκάφος δεν πρέπει να παραμένει «κλειδωμένο» στον αρχικό κατασκευαστή του. Αισθητήρες, όπλα, ηλεκτρονικά συστήματα, αποστολές και αλγόριθμοι AI πρέπει να μπορούν να ενσωματώνονται και να αναβαθμίζονται γρήγορα.

Το FQ-42A Dark Merlin βασίζεται σε modular σχεδίαση και open standards software architecture, διευκολύνοντας τη συνεργασία με επανδρωμένα αεροσκάφη και την ταχεία ενσωμάτωση νέων mission systems. 

Ανάλογη φιλοσοφία χαρακτηρίζει το MARS της Airbus, μια ανοικτή και modular αρχιτεκτονική που επιτρέπει σε επανδρωμένα και μη επανδρωμένα συστήματα να συνεργάζονται και να ενσωματώνουν λογισμικό και εφαρμογές τρίτων κατασκευαστών. 

Έτσι, η αναβάθμιση της επιχειρησιακής ικανότητας μπορεί να γίνεται ολοένα περισσότερο με software updates και λιγότερο με πλήρη αλλαγή hardware.

 Από το «loyal wingman» στο swarm

Η πρώτη γενιά αυτής της φιλοσοφίας περιγράφηκε ως loyal wingman: ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος που υποστηρίζει ένα επανδρωμένο μαχητικό.

Η νέα γενιά όμως πηγαίνει πολύ παραπέρα.

Το CA-1 Europa της Helsing σχεδιάζεται ως αυτόνομο μαχητικό που μπορεί να επιχειρεί είτε μεμονωμένα είτε ως μέρος συντονισμένης ομάδας ή swarm. Η σχεδίασή του δίνει έμφαση στη μαζική παραγωγή και στην επιχειρησιακή δράση σε contested και denied environments. 

Αυτό σημαίνει ότι η μελλοντική αεροπορική μάχη μπορεί να χαρακτηρίζεται από κατανεμημένες ομάδες αυτόνομων πλατφορμών, όπου η απώλεια ενός αεροσκάφους δεν σημαίνει απαραίτητα αποτυχία της αποστολής.

Διαφορετικές πλατφόρμες, ίδια φιλοσοφία

Τα υπό ανάπτυξη συστήματα διαφέρουν σημαντικά.

Το X-BAT της Shield AI είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα runway-independent σχεδίασης. Διαθέτει δυνατότητα κάθετης απογείωσης και προσγείωσης, fighter-class ισχύ και σχεδιάζεται για counter-air, strike, electronic warfare και ISR. 

Το U760 Ravenstorm της Airbus αποτελεί μεγαλύτερη κατηγορία και προορίζεται για αεροπορική άμυνα, precision strike και electronic warfare. 

Το XQ-58A Valkyrie της Kratos έχει ήδη σημαντική εμπειρία πτήσεων και έχει επιχειρήσει δίπλα σε F-35, F-22, F-15EX και F/A-18. Διαθέτει εμβέλεια άνω των 3.000 ναυτικών μιλίων και ταχύτητα έως Mach 0,86. 

Το MQ-28 Ghost Bat της Boeing/Australia αποτελεί επίσης σημαντικό παράδειγμα μετάβασης προς επιχειρησιακή αξιοποίηση. Έχει ενσωματωθεί με F/A-18 και E-7A, έχει επιχειρήσει μαζί με F-15EX και έχει επιδείξει end-to-end autonomous kill-chain λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης πραγματικής βολής AIM-120. 

Η Ευρώπη και η Τουρκία στην κούρσα

Η εξέλιξη δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Η Ευρώπη αναπτύσσει δικές της πλατφόρμες και αρχιτεκτονικές αυτονομίας, μεταξύ των οποίων τα CA-1 Europa της Helsing, U760 Ravenstorm της Airbus και A3-001 της Saab.

Το A3-001, για παράδειγμα, σχεδιάζεται ως μελλοντικό μη επανδρωμένο στοιχείο που θα συμπληρώνει το Gripen και επόμενες γενιές επανδρωμένων αεροσκαφών, με αποστολές ηλεκτρονικού πολέμου, suppression of enemy air defences και precision strike. 

Στην ίδια κούρσα βρίσκεται και η Τουρκία με το Bayraktar KIZILELMA, ένα jet-powered uncrewed fighter και όχι ένα συμβατικό drone επιτήρησης. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δοκιμές πτήσης και ενσωμάτωσης όπλων για αποστολές air-to-air και air-to-ground. 

Το πραγματικό «όπλο» είναι η αυτονομία

Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται μια θεμελιώδης αλλαγή.

Το CCA δεν είναι απλώς ένα drone με κινητήρα jet. Είναι ένας κόμβος μάχης μέσα σε ένα δικτυωμένο οικοσύστημα.

Η πραγματική αξία του εξαρτάται από την ικανότητά του να αντιλαμβάνεται το επιχειρησιακό περιβάλλον, να συνθέτει δεδομένα από πολλαπλούς αισθητήρες, να συνεργάζεται με άλλα αεροσκάφη, να λειτουργεί σε περιβάλλον ηλεκτρονικού πολέμου και να συνεχίζει την αποστολή χωρίς GPS ή επικοινωνίες.

Το TacACE της General Atomics, το Lattice της Anduril, MARS της Airbus και το Prism της Northrop Grumman δείχνουν ότι η μάχη για την κυριαρχία στον χώρο των CCAs εξελίσσεται ταυτόχρονα τόσο στο hardware όσο και στο software. 

Το μεγάλο ερώτημα: πόση αυτονομία;

Όσο περισσότερο το CCA μπορεί να αντιλαμβάνεται και να αποφασίζει αυτόνομα, τόσο αυξάνεται η επιχειρησιακή του αξία. Παράλληλα όμως αυξάνονται οι απαιτήσεις για έλεγχο, ασφάλεια, αξιοπιστία και σαφή καθορισμό του ρόλου του ανθρώπου.

Το πιθανότερο μέλλον είναι ένα ανθρώπινα εποπτευόμενο οικοσύστημα, όπου η AI αναλαμβάνει μεγάλο μέρος της αντίληψης, της πλοήγησης, της συνεργασίας και της εκτέλεσης σύνθετων ενεργειών, ενώ ο άνθρωπος διατηρεί τον κρίσιμο ρόλο στον επιχειρησιακό σχεδιασμό και στις αποφάσεις που αφορούν τη χρήση της στρατιωτικής ισχύος.

Η νέα αεροπορική ισχύς

Τα Next-Generation Collaborative Combat Aircraft δείχνουν ότι η επόμενη επανάσταση στην αεροπορική ισχύ δεν θα προέλθει αποκλειστικά από έναν νέο τύπο μαχητικού.

Θα προέλθει από τη σύνδεση πολλών διαφορετικών συστημάτων σε ένα ενιαίο, ευφυές και κατανεμημένο δίκτυο μάχης

Το επανδρωμένο μαχητικό θα παραμένει ο πυρήνας της ανθρώπινης λήψης αποφάσεων, αλλά γύρω του θα δημιουργείται ένα σύνολο από CCAs, αισθητήρες, όπλα, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και AI agents.

Η μετάβαση είναι από την εποχή του «fighter aircraft» στην εποχή του «combat air system».

Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι στο μέλλον η αεροπορική υπεροχή δεν θα μετριέται μόνο με το πόσα F-35, Rafale ή Eurofighter διαθέτει μια χώρα.

Θα μετριέται και με το πόσα αυτόνομα αεροσκάφη μπορεί να παράγει, πόσο γρήγορα μπορεί να τα αναβαθμίσει, πόσο αποτελεσματικά μπορούν να συνεργαστούν και κυρίως πόσο «έξυπνα» μπορούν να επιχειρήσουν σε ένα περιβάλλον όπου οι επικοινωνίες, το GPS και τα παραδοσιακά μοντέλα διοίκησης μπορεί να έχουν καταρρεύσει.

Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα των Συνεργατικών Μαχητικών Αεροσκαφών Νέας Γενιάς.

Με πληροφορίες από το: "Next-Generation Air Combat: CCAs and AI Autonomy Compared", DefenceIQ