Η παγίδα του "σωτήρα": Γιατί ο λαϊκισμός γοητεύει αλλά πάντα απογοητεύει

Φωτογραφία με χρήση Gemini AI

Μπάμπης Παπασπύρος

Σε περιόδους κρίσης, αβεβαιότητας ή κοινωνικής κόπωσης, η πολιτική σκηνή συχνά μετατρέπεται σε σκηνικό θεάτρου. Εμφανίζονται αυτόκλητοι "σωτήρες" που υπόσχονται να λύσουν όλα μας τα προβλήματα με ένα μαγικό ραβδί. Με λόγια θερμά, συναισθηματικά φορτισμένα και προσεκτικά ζυγισμένα για να χαϊδεύουν τα αυτιά ενός ταλαιπωρημένου κοινού, υπόσχονται την απόλυτη κάθαρση.

Ωστόσο, πίσω από τους υψηλούς τόνους και τα μεγάλα λόγια, κρύβεται μια επικίνδυνη γύμνια, η απουσία οράματος, σχεδίου και πραγματικών λύσεων.

Η Γοητεία των Εύκολων Απαντήσεων

Ο λαϊκισμός δεν επικρατεί τυχαία διαθέτει μια ακαταμάχητη, σχεδόν υπνωτιστική γοητεία.

Απλουστεύει τα σύνθετα και μετατρέπει πολύπλοκα δομικά, οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα σε μια απλοϊκή μάχη μεταξύ «καλού» και «κακού».

Προσφέρει έναν έτοιμο ένοχο: Αντί για αυτοκριτική ή βαθιές μεταρρυθμίσεις, υποδεικνύει πάντα έναν εξωτερικό ή εσωτερικό «εχθρό» στον οποίο μεταθέτει την ευθύνη για τα πάντα.

Εκμεταλλεύεται το συναισθηματικό κενό: Μιλά στην οργή, τον φόβο και τη ματαιοδοξία, προσφέροντας την παραμυθένια υπόσχεση μιας ακαριαίας σωτηρίας.

Είναι ανθρώπινο να θέλουμε να πιστέψουμε στο θαύμα. Όταν η καθημερινότητα πιέζει, ο πολιτικός που λέει ακριβώς αυτά που θέλουμε να ακούσουμε μοιάζει με σανίδα σωτηρίας.

Η Νομοτελειακή Απογοήτευση

Όταν όμως τα φώτα της προεκλογικής εξέδρας σβήσουν και έρθει η ώρα της διακυβέρνησης, η πραγματικότητα εκδικείται. Τα συνθήματα δεν χτίζουν νοσοκομεία, οι ατάκες δεν βελτιώνουν την παιδεία και οι αφορισμοί δεν δημιουργούν ισχυρή οικονομία.

Ο λαϊκισμός γοητεύει στην αρχή, αλλά στο τέλος νομοτελειακά απογοητεύει.

Χωρίς κοστολογημένο πρόγραμμα, χωρίς θεσμική σοβαρότητα και χωρίς μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό, ο «σωτήρας» καταρέει κάτω από το βάρος των δικών του ανεκπλήρωτων υποσχέσεων. Η απογοήτευση που ακολουθεί είναι διπλά επικίνδυνη: όχι μόνο αφήνει τα προβλήματα άλυτα (και συχνά επιδεινωμένα), αλλά διαβρώνει και την ίδια την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δημοκρατία.

Η Πραγματική Ανάγκη: Ένα Κράτος που Λειτουργεί

Η λύση απέναντι στην παγίδα του λαϊκισμού δεν είναι η αναζήτηση ενός «καλύτερου» ή πιο χαρισματικού σωτήρα. Η ουσιαστική απάντηση βρίσκεται στην αλλαγή παραδείγματος.

Ο πολίτης δεν χρειάζεται έναν ηγέτη-μεσσία για να τον σώσει. Χρειάζεται: Ισχυρούς, ανεξάρτητους θεσμούς που εγγυώνται τη δικαιοσύνη και την ισονομία.

Μια λειτουργική και σύγχρονη δημόσια διοίκηση που προσφέρει ποιοτικές υπηρεσίες (υγεία, παιδεία) .

Ένα εμπεδωμένο, ισχυρό και θωρακισμένο σύστημα ασφάλειας και άμυνας: Για να μπορέσει μια χώρα να αναπτυχθεί, να ευημερήσει και να λειτουργήσει ομαλά, προαπαιτείται ένα περιβάλλον σταθερότητας. Χωρίς την εγγύηση της εθνικής κυριαρχίας, της εσωτερικής τάξης και της προστασίας των πολιτών, κάθε προσπάθεια προόδου παραμένει μετέωρη.

Πολιτική ειλικρίνεια που προτείνει ρεαλιστικές, έστω και δύσκολες, λύσεις αντί για ευχολόγια.

Από την Παθητικότητα στην Ευθύνη

Όσο ψάχνουμε σωτήρες, θα παραμένουμε όμηροι των λαϊκιστών. Η ώριμη δημοκρατία απαιτεί ένα κράτος που λειτουργεί τόσο αθόρυβα, αποτελεσματικά και δίκαια, ώστε κανένας πολίτης να μη νιώθει την ανάγκη να σωθεί από κανέναν.

Η πραγματική πρόοδος δεν έρχεται με κραυγές, αλλά με σοβαρότητα, σχέδιο, θεσμική θωράκιση και εγγυημένη ασφάλεια. Ήρθε η ώρα να προσπεράσουμε τα «μεγάλα λόγια» και να απαιτήσουμε το αυτονόητο, ένα κράτος που απλά κάνει τη δουλειά του