Γιατί η ανθρώπινη νόηση παραμένει ασύγκριτη με κάθε μορφή τεχνητής νοημοσύνης (AI)

Μπάμπης Παπασπύρος

Παγκόσμιες διαστάσεις έχει πάρει τα τελευταία χρόνια, η δημόσια συζήτηση και οι προβλέψεις ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τον άνθρωπο στην εργασία, θα αναλάβει τη σκέψη του και τελικά θα καταστήσει περιττές πολλές από τις ανθρώπινες ικανότητες.

Παρουσιάζεται συχνά, από ορισμένους, ως μια αναπόφευκτη εξέλιξη: οι μηχανές γίνονται εξυπνότερες, άρα ο άνθρωπος χάνει σταδιακά το πλεονέκτημά του.

Όμως, αυτή η αντίληψη βασίζεται σε μια θεμελιώδη παρανόηση. Συγχέει την ικανότητα μιας μηχανής να εκτελεί ορισμένες λειτουργίες της ανθρώπινης νοημοσύνης με την ίδια την ανθρώπινη νόηση.

Ο άνθρωπος δεν είναι μηχανή τεχνητής νοημοσύνης και η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι άνθρωπος.

 Ο ανθρώπινος εγκέφαλος ρίναι κάτι πολύ περισσότερο από έναν υπολογιστή

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελεί ένα εξαιρετικά σύνθετο βιολογικό σύστημα, το οποίο διαμορφώνεται μέσα από την εξέλιξη, την εμπειρία και τη συνεχή αλληλεπίδραση με τον κόσμο.

Η ανθρώπινη νοημοσύνη δεν περιορίζεται στην επεξεργασία πληροφοριών. Συνδέεται με τη μνήμη, τα συναισθήματα, τις αισθήσεις, τη διαίσθηση, τη δημιουργικότητα, την κρίση και τη βιωματική γνώση.

Ο άνθρωπος δεν συλλέγει απλώς δεδομένα. Τα εντάσσει σε ένα πλαίσιο εμπειριών, γνώσεων, αναγκών, αξιών και προσωπικών βιωμάτων. Μπορεί να αλλάξει γνώμη εξαιτίας μιας προσωπικής εμπειρίας, να αναθεωρήσει μια απόφαση επειδή αντιλαμβάνεται μια ανθρώπινη ανάγκη ή να επιλέξει έναν διαφορετικό δρόμο χωρίς να διαθέτει όλα τα απαραίτητα δεδομένα.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν λειτουργεί αποκομμένος από το σώμα και τη ζωή. Η σκέψη συνδέεται με όσα έχουμε αισθανθεί, ακούσει, αγγίξει, φοβηθεί, αγαπήσει και βιώσει.

Το AI μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους δεδομένων και να επιλύει σύνθετα προβλήματα. Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο που λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος ούτε ότι διαθέτει την ανθρώπινη εμπειρία.

Η υπολογιστική ισχύς δεν είναι συνώνυμη της ανθρώπινης νοημοσύνης.

Η εμπειρία που δεν αποθηκεύεται απλώς σε δεδομένα

Ας πάρουμε το παράδειγμα ενός έμπειρου τεχνικού που εξετάζει μια μηχανή.

Από έναν ασυνήθιστο ήχο, μια μικρή δόνηση ή μια ανεπαίσθητη αλλαγή στη λειτουργία της μπορεί να αντιληφθεί ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά. Η διάγνωση δεν προκύπτει πάντοτε από μια συνειδητή, βήμα προς βήμα ανάλυση. Συχνά είναι αποτέλεσμα πολυετούς εμπειρίας, παρατήρησης και εξοικείωσης με το αντικείμενο.

Την ίδια στιγμή και ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αναλύσει αισθητήρες, να συγκρίνει χιλιάδες καταγραφές και να εντοπίσει μια πιθανή βλάβη με εξαιρετική ακρίβεια.

Αλλά εδώ βρίσκεται η ουσιαστική διάκριση: η μηχανή επεξεργάζεται τα στοιχεία που της έχουν εισαχθεί ή ψάχνει να τα βρει, ενώ ο άνθρωπος έχει αποκτήσει γνώση μέσα από τη συμμετοχή του στον πραγματικό κόσμο. Οι δύο προσεγγίσεις μπορούν να συνεργάζονται, χωρίς να είναι ταυτόσημες.

Η εμπειρία δεν είναι απλώς ένα αρχείο πληροφοριών. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος έχει μάθει να αντιλαμβάνεται, να αξιολογεί και να αντιδρά.

Η ανθρώπινη επικοινωνία είναι αναντικατάστατη 

Στην εργασία, στις επιχειρήσεις και στην κοινωνία, η ανθρώπινη επικοινωνία έχει καθοριστική σημασία.

Η εμπιστοσύνη, η πειθώ, η συνεργασία και η ηγεσία δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από το πόσο γρήγορα κάποιος επεξεργάζεται πληροφορίες. Εξαρτώνται και από τη συνέπεια, την προσωπική παρουσία, την κατανόηση των περιστάσεων και την ανάληψη ευθύνης.

Μια διαπραγμάτευση δεν είναι απλώς ανταλλαγή επιχειρημάτων. Μια επαγγελματική σχέση δεν είναι μόνο μια σειρά επιτυχημένων συναλλαγών. Μια απόφαση που επηρεάζει ανθρώπινες ζωές δεν είναι απλώς το αποτέλεσμα μιας υπολογιστικής διαδικασίας.

Το AI μπορεί να προσομοιώνει πλευρές της ανθρώπινης επικοινωνίας, να προσπαθεί να αναγνωρίζει συναισθηματικές ενδείξεις και να υποστηρίζει τη λήψη αποφάσεων. Δεν πρέπει, όμως, να θεωρούμε ότι η προσπάθεια προσομοίωσης μιας ανθρώπινης συμπεριφοράς αποδεικνύει πως η μηχανή βιώνει όσα βιώνει ο άνθρωπος.

Η εργασία ως κοινωνικό γεγονός

Η εργασία δεν είναι μόνο παραγωγή. Είναι συνεργασία, συντονισμός, συγκρούσεις και επίλυσή τους, διαπραγμάτευση, κοινή κουλτούρα, αλληλεπίδραση.

Οι σχέσεις που χτίζονται με έναν πελάτη, έναν προμηθευτή, έναν συνεργάτη δεν αντικαθίστανται από καμία εφαρμογή.

Ένας καφές, μια συνάντηση, μια κουβέντα στο διάλειμμα δημιουργούν κοινωνικό κεφάλαιο, το πιο ισχυρό κεφάλαιο στην οικονομία

Η διαφορά ανάμεσα στην έκφραση ενός συναισθήματος και στο βίωμά του παραμένει ένα από τα βαθύτερα ερωτήματα της συζήτησης για την τεχνητή νοημοσύνη.

Θα αντικαταστήσει το AI τον άνθρωπο στην εργασία;

Η τεχνητή νοημοσύνη ήδη αλλάζει την εργασία και θα συνεχίσει να το κάνει. Θα αυτοματοποιήσει διαδικασίες, θα αυξήσει την παραγωγικότητα και θα περιορίσει την ανάγκη για ορισμένες εργασίες. Είναι επίσης πιθανό να καταργηθούν συγκεκριμένες θέσεις εργασίας και να δημιουργηθούν νέες ειδικότητες.

Ωστόσο, άλλο πράγμα είναι η αυτοματοποίηση μιας εργασίας και άλλο η πλήρης αντικατάσταση του ανθρώπου που την εκτελεί. Πολλά επαγγέλματα συνδυάζουν τεχνικές γνώσεις, εμπειρία, επικοινωνία, προσαρμοστικότητα, διαχείριση απρόβλεπτων καταστάσεων και ανάληψη ευθύνης.

Ο γιατρός δεν είναι μόνο ένας αναλυτής εξετάσεων. Ο μηχανικός δεν είναι μόνο ένας υπολογιστής τεχνικών παραμέτρων. Ο διευθυντής δεν είναι μόνο ένας μηχανισμός κατανομής πόρων. Ο τεχνικός δεν είναι μόνο ένας εκτελεστής οδηγιών.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει τις δυνατότητές τους και σε ορισμένες περιπτώσεις να αναλάβει μεγάλο μέρος των καθηκόντων τους. Το κατά πόσο θα περιορίσει τις αντίστοιχες θέσεις εργασίας θα εξαρτηθεί από την τεχνολογία, τον κλάδο και τις επιλογές των επιχειρήσεων.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να σταματήσουμε την τεχνολογική εξέλιξη. Είναι να μην αντιμετωπίζουμε τον άνθρωπο ως ένα σύνολο λειτουργιών που μπορούν απλώς να μεταφερθούν σε μια μηχανή. Το AI ως εργαλείο και όχι ως μέτρο της ανθρώπινης αξίας

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα τεχνολογικά εργαλεία που έχει αναπτύξει ο άνθρωπος. Η αξιοποίησή της μπορεί να βελτιώσει την ιατρική, τη βιομηχανία, την επιστημονική έρευνα, την εκπαίδευση και την ασφάλεια.

Η δυνατότητά της να υποστηρίζει τον άνθρωπο δεν πρέπει να υποτιμάται. Ούτε, όμως, πρέπει να μετατρέπεται σε επιχείρημα για την υποβάθμιση της ανθρώπινης νοημοσύνης.

Δεν χρειάζεται ο άνθρωπος να γίνει μηχανή για να εργαστεί αποτελεσματικότερα με τη βοήθεια του AI. Ούτε χρειάζεται να αποδώσουμε ανθρώπινη υπόσταση στη μηχανή για να αναγνωρίσουμε την τεχνολογική της αξία.

Η πρόοδος δεν μετριέται μόνο με την ταχύτητα, την ακρίβεια ή τον όγκο των πληροφοριών που επεξεργάζεται ένα σύστημα. Μετριέται και με τον τρόπο που χρησιμοποιούμε αυτές τις δυνατότητες, τους σκοπούς που υπηρετούμε και τις συνέπειες που έχουν οι αποφάσεις μας για την κοινωνία.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η συζήτηση για το AI δεν πρέπει να μετατραπεί σε έναν αγώνα για το ποιος θα επικρατήσει: ο άνθρωπος ή η μηχανή.

Να μην ξεχνάμε...

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι δημιούργημα της ανθρώπινης γνώσης και τεχνολογικής προσπάθειας. Μπορεί να εξελιχθεί, να αποκτήσει νέες δυνατότητες και να αλλάξει ριζικά τον κόσμο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρούμε την ανθρώπινη ύπαρξη μια παρωχημένη τεχνολογία που περιμένει να αντικατασταθεί.

Δεν γνωρίζουμε όλα τα όρια της μελλοντικής τεχνητής νοημοσύνης. Γνωρίζουμε, όμως, ότι οι επιδόσεις μιας μηχανής σε συγκεκριμένες νοητικές εργασίες δεν αρκούν για να αποδείξουν ότι η μηχανή και ο άνθρωπος είναι το ίδιο πράγμα.

Ο άνθρωπος δεν είναι ένα AI που λειτουργεί με βιολογικά υλικά. Και το AI δεν είναι ένας άνθρωπος κατασκευασμένος από ηλεκτρονικά κυκλώματα.

Είναι διαφορετικά συστήματα, με διαφορετική φύση και διαφορετικό τρόπο λειτουργίας. Η σύγκριση των δυνατοτήτων τους σε συγκεκριμένες εργασίες έχει νόημα. Η εξίσωσή τους, όμως, είναι ένα ατυχής

Το AI θα αλλάξει την εργασία, την οικονομία και την καθημερινότητά μας. Η μεγάλη πρόκληση είναι να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητές του χωρίς να χάσουμε από τα μάτια μας την αξία του ανθρώπου.

Γιατί το μέλλον δεν πρέπει να είναι ένας κόσμος στον οποίο ο άνθρωπος θα προσπαθεί να γίνει μηχανή και η μηχανή θα παρουσιάζεται ως άνθρωπος.

Ο άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει AI. Και το AI δεν μπορεί να γίνει άνθρωπος.

Αυτή είναι η διαφορά που οφείλουμε να διατηρήσουμε στο επίκεντρο της συζήτησης για το μέλλον της εργασίας και της ίδιας της κοινωνίας.