AI και Κινεζικό κομμουνιστικό σύστημα: Καινοτομία, πληροφοριακή Ισχύς και ασφάλεια ως πρόκληση για τον κομματικό έλεγχο

Από τον Ιωάννη Σιδηρόπουλο*

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Μπορεί επίσης να γίνει μια διαβρωτική δύναμη ενάντια στην πολιτική τάξη που επιδιώκει να την ελέγξει. Αυτές οι δυνατότητες δεν αλληλοαποκλείονται. Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει στο Πεκίνο εξαιρετικές δυνατότητες για οικονομικό εκσυγχρονισμό, διοίκηση, επιτήρηση και στρατιωτική ισχύ . Ωστόσο, επιταχύνει επίσης την παραγωγή και τη διάδοση πληροφοριών, μπορεί να ενισχύσει τις ιδεολογικές αφηγήσεις και τον ριζοσπαστισμό ταχύτερα από ό,τι μπορούν να ανταποκριθούν οι παραδοσιακοί μηχανισμοί πολιτικής εποπτείας και ανταμείβει τον πειραματισμό και το εύρος της πληροφόρησης. Από την άποψη της άμυνας, η αντίφαση γίνεται πιο έντονη: η Κίνα χρειάζεται την τεχνητή νοημοσύνη για να επιταχύνει τον στρατιωτικό εκσυγχρονισμό και τη λήψη αποφάσεων, ενώ ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός παραμένει θεσμικά βασισμένος στον απόλυτο έλεγχο του Κόμματος. Μαζί, αυτές οι πιέσεις εγείρουν ένα παλιό ερώτημα για τον κομμουνιστικό εκσυγχρονισμό σε μια νέα μορφή: μπορούν οι μετασχηματιστικές παραγωγικές δυνάμεις να αξιοποιηθούν πλήρως χωρίς να χαλαρώσει η πολιτική εξουσία επί των πληροφοριών, των θεσμών και των μέσων εξουσίας μέσω των οποίων λειτουργούν;

Η Κίνα δεν είναι κατηγορηματικά η ύστερη Σοβιετική Ένωση. Η σοσιαλιστική οικονομία της αγοράς συνδυάζει έναν σημαντικό ιδιωτικό τομέα, κίνητρα αγοράς, παγκοσμίως ανταγωνιστικές εταιρείες και εκτεταμένη διεθνή εμπορική ολοκλήρωση με έναν μεγάλο κρατικό τομέα και την απόλυτη εξουσία του Κόμματος-κράτους. Η ίδια η κινεζική πολιτική αναγνωρίζει την ιδιωτική οικονομία ως σημαντικό συστατικό της σοσιαλιστικής οικονομίας της αγοράς και μια σημαντική πηγή καινοτομίας. Το τεχνολογικό ιστορικό της Κίνας καθιστά επομένως αβάσιμη την άποψη ότι τα κομμουνιστικά πολιτικά συστήματα είναι εγγενώς ανίκανα για καινοτομία. Ωστόσο, η σοβιετική κληρονομιά παραμένει αναλυτικά σχετική με μια στενότερη έννοια. Έδειξε πώς οι πολιτικές απαιτήσεις ενός κομμουνιστικού συστήματος (ιδεολογική πειθαρχία, κάθετη εξουσία και έλεγχος των πληροφοριών) θα μπορούσαν τελικά να αλληλεπιδράσουν με τις ολοένα και πιο περίπλοκες απαιτήσεις του τεχνολογικού εκσυγχρονισμού. Η Κίνα έχει ξεφύγει από πολλές από τις οικονομικές δομές που προκάλεσαν τη σοβιετική στασιμότητα. Το αν έχει ξεφύγει εντελώς από αυτή τη βαθύτερη θεσμική ένταση είναι ένα άλλο ερώτημα.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη καθιστά το ζήτημα ασυνήθιστα οξύ, επειδή η πληροφορία είναι ταυτόχρονα η πρώτη ύλη και το προϊόν της. Ένα προηγμένο γενετικό μοντέλο δεν αναπαράγει απλώς την πληροφορία. Την συνδέει, την ερμηνεύει και την αναδιατυπώνει, δίνοντας ενδεχομένως στα άτομα εξατομικευμένες εξηγήσεις για την ιστορία, την κοινωνία και την πολιτική με τεράστια ταχύτητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα απελευθερώσει την Κίνα. Θα μπορούσε εξίσου να ενισχύσει το κράτος μέσω πιο ικανής επιτήρησης, λογοκρισίας και κοινωνικής ανάλυσης. Αλλά αλλάζει την κλίμακα και τον ρυθμό του ελέγχου των πληροφοριών. Τα μοντέλα μπορούν να δημιουργήσουν ατελείωτες παραλλαγές επιχειρημάτων, οι χρήστες μπορούν να αναπτύξουν έμμεσα μέσα απόκτησης πληροφοριών και οι πολιτικές αφηγήσεις μπορούν να εξατομικευτούν αντί να μεταδίδονται δημόσια. Το σχετικό ζήτημα μπορεί επομένως να γίνει το κατά πόσον ο έλεγχος του Κόμματος μπορεί να εξελίσσεται συνεχώς με την ίδια ταχύτητα με τα συστήματα των οποίων η χρησιμότητα προέρχεται εν μέρει από τη δημιουργία συμπερασμάτων που δεν ήταν προκαθορισμένα μεμονωμένα.

Η ίδια η ρύθμιση του Πεκίνου καταδεικνύει την ένταση. Οι κανόνες της Κίνας για την παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη ενθαρρύνουν την καινοτομία, τη διεθνή τεχνολογική συνεργασία, τη βελτίωση των εκπαιδευτικών πόρων και την εγχώρια ανάπτυξη αλγορίθμων, πλαισίων, τσιπ και λογισμικού. Ταυτόχρονα, οι πάροχοι πρέπει να τηρούν τις «σοσιαλιστικές βασικές αξίες» και να αποτρέπουν τα αποτελέσματα που συνεπάγονται ανατροπή της κρατικής εξουσίας, ανατροπή του σοσιαλιστικού συστήματος ή απειλές για την κοινωνική σταθερότητα. Η νεότερη ρύθμιση της ανθρωπομορφικής Τεχνητής Νοημοσύνης αντιμετωπίζει τον εξτρεμισμό, τον «ιστορικό μηδενισμό», την αντιπαράθεση κοινωνικών ομάδων και τη χειραγώγηση των χρηστών. Ο ριζοσπαστισμός δεν θα πρέπει επομένως να αντιμετωπίζεται ως καθιερωμένη απειλή για την κυριαρχία του ΚΚΚ, αλλά ως ένας εύλογος αναδυόμενος μηχανισμός. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να εντείνει τον εθνικισμό, τα παράπονα ή τις ιδεολογικές πεποιθήσεις σε κατευθύνσεις που δεν αντιστοιχούν απαραίτητα ούτε στην φιλελεύθερη αντιπολίτευση ούτε στις προτιμώμενες αφηγήσεις του Κόμματος. Η σημαντική μεταβλητή θα μπορούσε να γίνει η διευρυνόμενη απόσταση μεταξύ της ταχύτητας με την οποία η Τεχνητή Νοημοσύνη παράγει πολιτικό νόημα και της ταχύτητας με την οποία η εξουσία μπορεί να ορίσει τα επιτρεπόμενα όριά της.

Η πολιτική απάντηση σε αυτήν την πληροφοριακή πρόκληση θα μπορούσε, με τη σειρά της, να επηρεάσει την καινοτομία. Το μεγάλο επίτευγμα της Κίνας μετά τον Μάο ήταν εν μέρει να καταδείξει ότι το εκτεταμένο οικονομικό άνοιγμα δεν χρειάζεται να παράγει ισοδύναμο πολιτικό άνοιγμα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να περιπλέξει αυτόν τον διαχωρισμό, επειδή η ίδια η πληροφορία έχει γίνει μια ολοένα και πιο σημαντική παραγωγική εισροή. Τα συστήματα μεθορίου επωφελούνται από την επιστημονική ανταλλαγή, τα ποικίλα δεδομένα, τον πειραματισμό, τον πνευματικό ανταγωνισμό και την ικανότητα ανακάλυψης σχέσεων που δεν έχουν προκαθοριστεί εκ των προτέρων. Ωστόσο, τα συστήματα που προκύπτουν πρέπει να παραμείνουν πολιτικά οριοθετημένα. Η τρέχουσα προσέγγιση της Κίνας αποτυπώνει αυτή τη δυαδικότητα: Το Πεκίνο προωθεί την ανάπτυξη ανοιχτού κώδικα, τη διεθνή συνεργασία και την ταχεία καινοτομία στην Τεχνητή Νοημοσύνη, ενώ ταυτόχρονα επιμένει στην ασφάλεια, την ελεγξιμότητα και τον ανθρώπινο έλεγχο.

Τίποτα από αυτά δεν υπονοεί επανάληψη του 1991. Η Κίνα έχει ήδη επιδείξει προσαρμοστικότητα, δυναμισμό της αγοράς και διεθνή οικονομική ολοκλήρωση ριζικά διαφορετική από την ύστερη σοβιετική εμπειρία. Η σοβιετική κληρονομιά έχει σημασία για έναν πιο μετριοπαθή λόγο: προειδοποιεί κατά της υπόθεσης ότι ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός και ο πολιτικός έλεγχος παραμένουν απαραίτητα συμπληρωματικοί επ' αόριστον.

Η Κίνα μπορεί να συνεχίσει να τις συμφιλιώνει. Αλλά η Τεχνητή Νοημοσύνη υποβάλλει αυτό το επίτευγμα σε μια ασυνήθιστα απαιτητική δοκιμασία. Όσο πιο ικανή γίνεται η τεχνολογία, τόσο μεγαλύτερη είναι η αξία της για την κινεζική ισχύ. Ωστόσο, τόσο πιο σημαντικές γίνονται οι πληροφοριακές ελευθερίες, οι θεσμικές προσαρμογές και οι βαθμοί αυτονομίας που συνδέονται με αυτήν την ικανότητα. Το διαρκές ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Κίνα γίνεται η Σοβιετική Ένωση, αλλά αν έχει ξεφύγει πλήρως από μια παλαιότερη αντίφαση του κομμουνιστικού εκσυγχρονισμού. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παρέχει την πιο απαιτητική δοκιμασία αντοχής μέχρι σήμερα.

*Ιωάννης Σιδηρόπουλος, Νομικός Σύμβουλος, LL.M, MA, PhD (c) Διακυβέρνηση και Κυριαρχία Τεχνητής Νοημοσύνης.

Μετάφραση από το ΒΗΜΑ