Η Ελλάδα μπορεί να γίνει το Defence & Aerospace Industry Hub της Ευρώπης;

Με την βοήθεια Copilot AI

Μπάμπης Παπασπύρος

Υπάρχει μια παράμετρος στην οποία η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, το οποίο συχνά υποτιμάται όταν συζητούμε για την ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας: το κόστος του εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι πλέον μόνο αν η Ελλάδα μπορεί να αναπτύξει τις δικές της αμυντικές επιχειρήσεις. Είναι αν μπορεί να προσελκύσει ξένες αμυντικές και αεροδιαστημικές εταιρείες ώστε να εγκαταστήσουν στη χώρα κέντρα συντήρησης, επισκευής, ολοκλήρωσης, παραγωγής, συναρμολόγησης, δοκιμών και engineering για την ευρωπαϊκή αγορά.

Η απάντηση είναι ναι, υπό προϋποθέσεις. Και η συγκυρία είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή.

Η εργατοώρα ως ελληνικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα

Τα στοιχεία της Eurostat είναι αποκαλυπτικά. Το 2025 το μέσο κόστος εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν περίπου 34,9 ευρώ ανά ώρα, ενώ η Ελλάδα παρέμενε μεταξύ των χωρών με το χαμηλότερο κόστος εργασίας. Το μέσο ωριαίο κόστος εργασίας στην Ελλάδα διαμορφώνεται στα 18,2 ευρώ ανά ώρα. Το ποσό αυτό προκύπτει από τα τελευταία επίσημα στοιχεία της Eurostat.

Το κόστος αυτό περιλαμβάνει μισθούς αλλά και εργοδοτικές επιβαρύνσεις.

Η διαφορά αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν μιλάμε για εξειδικευμένο προσωπικό.

Ένας Aerospace ή Defence engineer μπορεί να είναι systems engineer, aerospace engineer, electrical ή electronics engineer, RF/radar engineer, avionics engineer, software engineer ή specialist σε UAV, C-UAS, EW και AI.

Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, τα στοιχεία του U.S. Bureau of Labor Statistics δείχνουν μέσο ετήσιο μισθό 134.830 δολάρια για aerospace engineers και 115.000 δολάρια για mechanical engineers το 2025. Πρόκειται για μισθούς εργαζομένων και όχι για το πλήρες εργοδοτικό κόστος.

Όταν προστεθούν άλλες παροχές, εργοδοτικές επιβαρύνσεις, εγκαταστάσεις και λοιπά overheads, το πραγματικό κόστος μιας παραγωγικής Aerospace & Defence engineering ώρας για έναν μεγάλο διεθνή όμιλο είναι πολύ υψηλότερο.

Εδώ βρίσκεται η ελληνική ευκαιρία.

Η χώρα μπορεί να προσφέρει ανταγωνιστική εργατοώρα υψηλής τεχνολογίας, με μηχανικούς και τεχνικούς υψηλής κατάρτισης, σε κόστος σημαντικά χαμηλότερο από εκείνο των μεγάλων δυτικοευρωπαϊκών οικονομιών.

Και αυτό μπορεί να μετατραπεί από πρόβλημα χαμηλών μισθών σε στρατηγικό πλεονέκτημα προσέλκυσης επενδύσεων.

Δεν ξεκινάμε από το μηδέν

Το σημαντικό είναι ότι η Ελλάδα πλέον δεν διαθέτει μόνο φθηνότερο ανθρώπινο δυναμικό. Τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί ένα αναδυόμενο Defence Technology οικοσύστημα στους τομείς των drones, C-UAS, software, AI, cyber, electronics και space, ενώ παράλληλα ενισχύονται οι υπάρχουσες δυνατότητες MRO (Maintenance, Repair, and Overhaul-Συντήρηση, Επισκευή και Ανακατασκευή) και παραγωγής.

Το ζητούμενο σήμερα είναι να συνδεθούν αυτές οι δυνατότητες μεταξύ τους και να δημιουργηθεί ένα πραγματικό βιομηχανικό οικοσύστημα.

Σε αυτό το σημείο υπάρχει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εξέλιξη που δεν πρέπει να υποτιμηθεί.

Εδώ και λίγους μήνες λειτουργεί στη Λάρισα, υπό το JOIST Innovation Park, το Defence Innovation Hub , δημιουργώντας έναν νέο κόμβο αμυντικής καινοτομίας με σημαντική δικτύωση και δυναμική.

Η σημασία του δεν βρίσκεται μόνο στις δραστηριότητες που ήδη αναπτύσσει, αλλά κυρίως στη δυνατότητά του να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος μεταξύ επιχειρήσεων, startups, πανεπιστημίων, ερευνητικών οργανισμών, Ενόπλων Δυνάμεων και διεθνών εταιρειών.

Έτσι, παράλληλα με το ΕΛΚΑΚ, δημιουργείται ένας δεύτερος σημαντικός πόλος αμυντικής καινοτομίας, με διαφορετικό αλλά συμπληρωματικό ρόλο.

Η ύπαρξη τέτοιων hubs είναι κρίσιμη για έναν ξένο επενδυτή.

Γιατί πλέον δεν έρχεται σε μια χώρα όπου υπάρχουν μόνο χαμηλότεροι μισθοί.

Έρχεται σε ένα οικοσύστημα στο οποίο μπορεί να βρει ανθρώπους, τεχνογνωσία, startups, R&D, πανεπιστήμια, testing και δυνητικούς βιομηχανικούς συνεργάτες.

Από το MRO στο Defence Manufacturing

Η Ελλάδα έχει ήδη εμπειρία στον τομέα του MRO, ιδιαίτερα στον τομέα . του αεροδιαστήματος. Το επόμενο βήμα όμως είναι πολύ μεγαλύτερο.

Ένα ξένο Defence Manufacturing hub στην Ελλάδα θα μπορούσε να συνδυάζει συντήρηση, επισκευές, εργοστασιακή συντήρηση, engineering, integration, δοκιμές, συναρμολόγηση και υποστήριξη της ευρύτερης περιοχής.

Αυτό μπορεί να αφορά αεροσκάφη και ελικόπτερα, αλλά και UAV, C-UAS, radar, ηλεκτρονικό πόλεμο, επικοινωνίες, ηλεκτρονικά και άλλα σύνθετα συστήματα.

Δεν χρειάζεται να μεταφερθεί ολόκληρη η παραγωγή ενός οπλικού συστήματος στην Ελλάδα. Μπορεί να μεταφερθεί ένα τμήμα της αλυσίδας αξίας: συναρμολόγηση, integration, testing, software, engineering και MRO.

Έτσι η Ελλάδα μπορεί να γίνει μέρος της ευρωπαϊκής αμυντικής εφοδιαστικής αλυσίδας χωρίς να χρειάζεται να κατασκευάζει μόνη της ολόκληρο το προϊόν.

Γιατί να έρθει ένας ξένος αμυντικός όμιλος στην Ελλάδα;

Η απάντηση βρίσκεται στον συνδυασμό πολλών πλεονεκτημάτων.

Χαμηλότερο κόστος εξειδικευμένης εργασίας. Διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό. Μεγάλη εγχώρια αμυντική αγορά. Συμμετοχή στην ΕΕ και το NATO. Γεωγραφική θέση που επιτρέπει την εξυπηρέτηση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, της Ανατολικής Μεσογείου και ευρύτερα της περιοχής.

Και πλέον υπάρχει και κάτι ακόμη: ένα αναδυόμενο ελληνικό Defence Technology οικοσύστημα.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Ο ξένος επενδυτής δεν χρειάζεται να δημιουργήσει τα πάντα από μηδενική βάση.

Μπορεί να βρει συνεργάτες, μηχανικούς, startups, ερευνητές, πανεπιστήμια, υποδομές και ανθρώπους με εμπειρία σε προηγμένες τεχνολογίες.

Από το brain drain στο brain gain

Για χρόνια η Ελλάδα έχανε επιστήμονες και μηχανικούς προς το εξωτερικό.

Η ίδια κατάσταση μπορεί σήμερα να λειτουργήσει αντίστροφα.

Μια διεθνής εταιρεία που θα δημιουργήσει στην Ελλάδα ένα Defence ή Aerospace Engineering Centre θα μπορεί να προσφέρει αποδοχές σημαντικά καλύτερες από τα ελληνικά δεδομένα, αλλά με πολύ χαμηλότερο συνολικό κόστος από ένα αντίστοιχο κέντρο στη Γερμανία, στη Γαλλία ή στις ΗΠΑ.

Έτσι μπορεί να επιστρέψει ένα μέρος του ελληνικού επιστημονικού δυναμικού. Όχι όμως απλώς για να «επιστρέψει στην Ελλάδα».

Να επιστρέψει για να εργαστεί σε διεθνή προγράμματα, σε Aerospace & Defence engineering, UAV, C-UAS, AI, software, cyber, space και advanced manufacturing.

Αυτό είναι πραγματικό brain gain.

Η Ελλάδα δεν πρέπει να πουλήσει απλώς φθηνή εργατοώρα. Εδώ βρίσκεται και ο μεγαλύτερος κίνδυνος.

Να έρθει μια ξένη εταιρεία, να εγκαταστήσει μια γραμμή συναρμολόγησης, να αξιοποιήσει το χαμηλότερο εργατικό κόστος και η πραγματική τεχνογνωσία να παραμείνει στο εξωτερικό.

Αυτό δεν αρκεί. Ο στόχος πρέπει να είναι η σταδιακή άνοδος στην αλυσίδα αξίας.

Από το assembly στο MRO, από το MRO στο integration, από το integration στο testing, από το testing στο engineering και τελικά στο R&D.

Τότε η ελληνική εργατοώρα δεν θα είναι απλώς φθηνή. Θα είναι υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Το μεγάλο στοίχημα

Η Ελλάδα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ σε μέγεθος Defence R&D ούτε την Γαλλία ή την Γερμανία σε βιομηχανική κλίμακα.

Μπορεί όμως να ανταγωνιστεί σε έναν διαφορετικό συνδυασμό: κόστος, ανθρώπινο δυναμικό, γεωγραφική θέση, αμυντικές ανάγκες, συμμετοχή στην ΕΕ και το NATO και ένα οικοσύστημα που αρχίζει πλέον να αποκτά κρίσιμη μάζα.

Και το οικοσύστημα αυτό δεν αποτελεί πλέον μόνο προοπτική.

Υπάρχει η ΕΑΒ και οι δυνατότητες MRO, υπάρχουν και άλλες σοβαρές και μεγάλες εταιρείες του χώρου... Υπάρχει το ΕΛΚΑΚ... Υπάρχει το Defence Innovation Hub του JOIST στη Λάρισα, που μέσα σε λίγους μήνες έχει αρχίσει να αποκτά σημαντική δικτύωση και δυναμική.

Υπάρχουν ελληνικές επιχειρήσεις και startups στους τομείς των ΕO/IR sensors, drones, C-UAS, AI, software, cyber, electronics και space.

Υπάρχουν πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα.

Υπάρχει μια μεγάλη εγχώρια αμυντική αγορά στην ευρύτερη περιοχή...

Το επόμενο βήμα είναι να συνδεθούν όλα αυτά και να μετατραπούν σε επενδυτικό πλεονέκτημα.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να γίνει η Γαλλία, η Γερμανία ή οι ΗΠΑ της αμυντικής βιομηχανίας.

Μπορεί να γίνει κάτι διαφορετικό.

Ένα ανταγωνιστικό, ευέλικτο και υψηλής τεχνολογίας Defence & Aerospace Industries Hub της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Με έλληνες μηχανικούς, ελληνικές επιχειρήσεις, ξένες επενδύσεις, διεθνή προγράμματα και πραγματική παραγωγή, συντήρηση, engineering και τεχνογνωσία μέσα στην Ελλάδα.

Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι απλώς να επιστρέψουν οι Έλληνες επιστήμονες.

Είναι να επιστρέψουν μαζί τους οι δουλειές, τα projects, τα κεφάλαια και οι εταιρείες που θα τους χρειαστούν.

Υ.Γ

Πηγές στοιχείων

Για το κόστος εργατοώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιήθηκαν τα επίσημα στοιχεία της Eurostat. Για τα αμερικανικά στοιχεία ανά ειδικότητα χρησιμοποιήθηκαν τα στοιχεία του U.S. Bureau of Labor Statistics. Η Aerospace & Defence engineering εργατοώρα δεν αποτελεί επίσημο ενιαίο στατιστικό μέγεθος και το πραγματικό loaded cost εξαρτάται από μισθούς, εργοδοτικές επιβαρύνσεις, benefits και overheads.

Για τις πρόσφατες εξελίξεις στην ελληνική Defence Technology Base χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία και ανακοινώσεις του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, του ΕΛΚΑΚ, του JOIST και των ίδιων των επιχειρήσεων και οργανισμών που δραστηριοποιούνται στους συγκεκριμένους τομείς. Η αναφορά στο Defence Innovation Hub στη Λάρισα αφορά τη νέα δομή που λειτουργεί υπό το JOIST Innovation Park και αποτελεί σημαντική προσθήκη στο ελληνικό οικοσύστημα αμυντικής καινοτομίας.