Σχέδια επί χάρτου ή έργα στην πόλη; Το στοίχημα της Λάρισας

Photo AeroView Larissa

Μπάμπης Παπασπύρος

Αναζητώντας στο διαδίκτυο στρατηγικό σχεδιασμό και προγράμματα αναβάθμισης της Λάρισας, έπεσα επάνω στον στρατηγικό σχεδιασμό του Δήμου Λαρισαίων. 

Ένα πλήθος από σχέδια, μελέτες και προγράμματα που εκτείνονται σε βάθος χρόνου: Επιχειρησιακά Προγράμματα 2015–2019 και 2024–2028, Στρατηγικά Σχέδια, Σχέδια Δράσης «έξυπνης πόλης», ακόμα και Στρατηγικό Σχέδιο Μάρκετινγκ.

Με μια πρώτη ματιά, το "οικοδόμημα" εντυπωσιάζει. Υπάρχει όραμα, υπάρχει δομή, υπάρχουν άξονες, στόχοι και επιμέρους δράσεις. Υπάρχουν δείκτες αξιολόγησης, χρονοδιαγράμματα, ανάλυση κινδύνου, οικονομικός προγραμματισμός. Με άλλα λόγια, όλα όσα συνθέτουν ένα «σύγχρονο» πλαίσιο διοίκησης, όπως αυτό προβλέπεται από το θεσμικό πλαίσιο για τους ΟΤΑ.

Στην Α’ φάση, διαμορφώνεται η στρατηγική: το όραμα μεταφράζεται σε άξονες και γενικούς στόχους. Στη Β’ φάση, έρχεται η «πραγματική δουλειά»: ο επιχειρησιακός σχεδιασμός, με συγκεκριμένες δράσεις, χρονοδιαγράμματα και δείκτες παρακολούθησης. Θεωρητικά, όλα δείχνουν ότι υπάρχει ένας πλήρως χαρτογραφημένος δρόμος από τη σύλληψη μέχρι την υλοποίηση.

Και εδώ ακριβώς αρχίζει το ενδιαφέρον.

Γιατί, πέρα από τα έγγραφα, τα διαγράμματα και τις παρουσιάσεις, τίθεται ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: πόσα από αυτά έχουν πραγματικά υλοποιηθεί;

Η ελληνική πραγματικότητα και όχι μόνο στη Λάρισα, έχει αποδείξει ότι η απόσταση ανάμεσα στον σχεδιασμό και την υλοποίηση μπορεί να είναι τεράστια. Οι μελέτες παράγονται, οι στόχοι διατυπώνονται με ακρίβεια, οι δείκτες ορίζονται με επιστημονική πληρότητα. Όμως η μετάβαση από το χαρτί στο πεδίο συχνά σκοντάφτει σε γνωστές παθογένειες: γραφειοκρατία, καθυστερήσεις, ελλιπή χρηματοδότηση, αλλαγές προτεραιοτήτων, ή απλώς έλλειψη πολιτικής βούλησης.

Έτσι, δημιουργείται μια ιδιότυπη «παράλληλη πραγματικότητα». Από τη μία πλευρά, υπάρχει ένας πλήρης και τεκμηριωμένος στρατηγικός σχεδιασμός. Από την άλλη, η καθημερινότητα του πολίτη, που συχνά δεν βλέπει αντίστοιχες αλλαγές στην πόλη του.

Το κρίσιμο, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρχουν σχέδια. Αυτά υπάρχουν και μάλιστα σε αφθονία. Το κρίσιμο είναι αν υπάρχει μηχανισμός λογοδοσίας για την υλοποίησή τους.

Υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία που να δείχνουν ποιο ποσοστό των δράσεων ολοκληρώθηκε; Υπάρχει επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα για όσες εκκρεμούν; Υπάρχει αποτίμηση των αποκλίσεων μεταξύ σχεδιασμού και πραγματικότητας;

Γιατί χωρίς αυτά, ο στρατηγικός σχεδιασμός κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια άσκηση επί χάρτου. Σε ένα σύνολο καλών προθέσεων που ανακυκλώνονται από περίοδο σε περίοδο, χωρίς ουσιαστική αποτίμηση.

Η έννοια της «έξυπνης πόλης», για παράδειγμα, δεν εξαντλείται σε ένα σχέδιο δράσης. Απαιτεί μετρήσιμα αποτελέσματα: βελτίωση υπηρεσιών, μείωση χρόνων εξυπηρέτησης, καλύτερη διαχείριση πόρων, ψηφιακές υποδομές που λειτουργούν στην πράξη. Διαφορετικά, παραμένει ένας ελκυστικός τίτλος χωρίς αντίκρισμα.

Το ίδιο ισχύει και για τα επιχειρησιακά προγράμματα. Δεν αρκεί να υπάρχουν δείκτες, πρέπει να δημοσιοποιούνται τα αποτελέσματά τους. Δεν αρκεί να προβλέπονται δράσεις, πρέπει να ολοκληρώνονται εντός ρεαλιστικών προθεσμιών.

Τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν «πάμε καλά» στον σχεδιασμό. Εκεί, φαίνεται πως τα καταφέρνουμε. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να μετατρέψουμε αυτόν τον σχεδιασμό σε απτά αποτελέσματα.

Γιατί η πόλη δεν αλλάζει με PowerPoint. Αλλάζει με έργα που ολοκληρώνονται, με παρεμβάσεις που λειτουργούν, με στόχους που επιτυγχάνονται.

Και εκεί είναι που πρέπει να στραφεί πλέον η συζήτηση: από το «τι σχεδιάζουμε» στο «τι υλοποιήσαμε».