Η φρενίτιδα των drones και η παγίδα του λάθους δόγματος

Μπάμπης Παπασπύρος

Τα drones δεν είναι “νέα μόδα”, είναι το νέο πεδίο μάχης και απαιτούν σοβαρό σχεδιασμό, όχι εντυπωσιασμούς.

Τα drones δεν αποτελούν μια πρόσφατη ανακάλυψη. Δεν είναι μια “νέα” πλατφόρμα που εμφανίστηκε ξαφνικά στο σύγχρονο πεδίο μάχης.

AQM-34L

Αντιθέτως, βρίσκονται σε επιχειρησιακή χρήση εδώ και τουλάχιστον πέντε δεκαετίες (AQM-34L στη Β. Κορέα το 1972) , με σταδιακή εξέλιξη σε ρόλους επιτήρησης, αναγνώρισης και, αργότερα, κρούσης.

Ωστόσο, οι τελευταίες συγκρούσεις, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας και τις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, ανέδειξαν μια εντελώς διαφορετική διάσταση: τη μαζική, ευέλικτη και βαθιά ασύμμετρη χρήση μικρών drones, κυρίως FPV και αυτόνομων συστημάτων. Αυτά τα μέσα, χαμηλού κόστους αλλά υψηλής αποτελεσματικότητας, απέδειξαν ότι μπορούν να πλήξουν στόχους με ακρίβεια, να διαπεράσουν παραδοσιακές άμυνες και να προκαλέσουν δυσανάλογες απώλειες σε χερσαίες δυνάμεις και όχι μόνο. Παράλληλα εντυπωσιακή είναι η χρήση drones, όπως τα Ιρανικά Shahed μεγάλης εμβέλειας (> 1000 χιλ.) σε αποστολές κρούσης. 

Τα μικρά drones είναι δύσκολο να εντοπιστούν, ακόμα δυσκολότερο να αναχαιτιστούν, και λειτουργούν σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο τεχνολογικό περιβάλλον. Δεν πρόκειται απλώς για ένα νέο “όπλο”, αλλά για μια νέα επιχειρησιακή λογική.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στην Ουκρανία, η οποία επένδυσε στρατηγικά στη χρήση drones ως “αιχμή του δόρατος” των επιχειρήσεών της. Σε μεγάλο βαθμό, αυτό αποτέλεσε απάντηση σε δομικές αδυναμίες και ελλείψεις σε βαριά οπλικά συστήματα, παρά τη σημαντική δυτική υποστήριξη. Η επιλογή αυτή δεν ήταν απλώς τακτική, ήταν ζήτημα επιβίωσης.

Σήμερα, η Ουκρανία παράγει εκατομμύρια drones ετησίως, έχοντας εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς παγκοσμίως. Όμως αυτή η πραγματικότητα συνδέεται άμεσα με ένα τεράστιο, συνεχές χερσαίο μέτωπο φθοράς με τη Ρωσία. Πρόκειται για ένα επιχειρησιακό περιβάλλον που δεν είναι συγκρίσιμο με εκείνο των περισσότερων δυτικών χωρών.

Την ίδια στιγμή, η άλλη πλευρά του νομίσματος, τα anti-drone συστήματα εξελίσσονται με εξίσου ταχύ ρυθμό. Νέες τεχνολογίες εντοπισμού, παρεμβολών, καταστροφής και εξουδετέρωσης εμφανίζονται και ωριμάζουν μέσα σε μήνες, όχι σε χρόνια. Αυτό δημιουργεί έναν συνεχή κύκλο δράσης–αντίδρασης, όπου κάθε τεχνολογικό πλεονέκτημα είναι, εκ των πραγμάτων προσωρινό.

Με βάση τα παραπάνω, πρέπει να γίνει σαφές: τα drones είναι όντως game changer, αλλά δεν είναι πανάκεια. Δεν αποτελούν “silver bullet” που αντικαθιστά τα πάντα. Και κυρίως, δεν είναι σοφό, ούτε επιχειρησιακά ορθολογικό, οι χώρες της Δύσης να αντιγράψουν μηχανιστικά το ουκρανικό μοντέλο.

Η μαζική παραγωγή χιλιάδων ή εκατοντάδων χιλιάδων drones ως απόθεμα (stock) ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Σε έναν χρόνο ίσως και λιγότερο, μεγάλο μέρος αυτών μπορεί να έχει καταστεί τεχνολογικά ξεπερασμένο. Η ταχύτητα της καινοτομίας καθιστά τη λογική “στοκάρισμα” όχι απλώς αναποτελεσματική, αλλά ενδεχομένως και σπατάλη πόρων.

Αυτό που πραγματικά απαιτείται είναι μια διαφορετική, πιο ώριμη και ολοκληρωμένη προσέγγιση:

• Απόκτηση ολοκληρωμένων συστημάτων drone και anti-drone, όχι αποσπασματικών λύσεων.
• Συστηματική εκπαίδευση προσωπικού, τόσο στη χρήση όσο και στην αντιμετώπιση drones. Το ανθρώπινο στοιχείο παραμένει καθοριστικό.
• Ανάπτυξη υποδομών και ετοιμότητας παραγωγής, με δυνατότητα κατασκευής ενός λελογισμένου αριθμού “core” συστημάτων υψηλής τεχνολογίας.
• Επένδυση στην καινοτομία και έμφαση στην ποιότητα και στις δυνατότητες, όχι στην ποσότητα.
• Επένδυση στην εγχώρια βιομηχανία, για λόγους στρατηγικής αυτονομίας και ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας.
• Σχεδιασμό για δυνατότητα ταχείας κλιμάκωσης παραγωγής, όταν και εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.

Το ζητούμενο δεν είναι να εντυπωσιάσουμε με αριθμούς...   

Το ζητούμενο είναι να χτίσουμε μια συνεκτική, ευέλικτη και τεχνολογικά σύγχρονη ικανότητα, προσαρμοσμένη στις δικές μας ανάγκες και στο δικό μας επιχειρησιακό περιβάλλον.

Απαιτείται καθαρή στρατηγική, βάθος σκέψης και συνέπεια στην υλοποίηση. Γιατί στο σύγχρονο πεδίο μάχης, δεν κερδίζει αυτός που έχει τα περισσότερα drones, αλλά αυτός που ξέρει πώς να τα εντάξει σωστά σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα ισχύος.