SAFE II: Το πρόγραμμα που δεν υπάρχει αλλά ήδη… σχεδιάζουμε να “ετοιμαστούμε” γι’ αυτό

Μπάμπης Παπασπύρος

Σε μια εποχή όπου η ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική τρέχει με ταχύτητες που θυμίζουν περισσότερο πολιτικό sprint παρά θεσμική ωρίμανση, η Ελλάδα φαίνεται να κάνει ένα ιδιαίτερο είδος “προληπτικού σχεδιασμού”: προετοιμάζεται για ένα πρόγραμμα που δεν έχει ακόμη θεσμοθετηθεί.

Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας μίλησε πρόσφατα για την ανάγκη η χώρα να είναι έτοιμη για τον «Κανονισμό SAFE II», συνδέοντας τη μελλοντική αυτή φάση με την ανάγκη ανάπτυξης εγχώριων γραμμών παραγωγής και μεταφοράς τεχνογνωσίας από εταίρους της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.

Πιο συγκεκριμένα στο πλαίσιο του Defence Side Event, που διοργάνωσε το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ), στις 28 Μαι. 2026, ανέφερε:

«Εμείς πρέπει να ετοιμαστούμε για τον Κανονισμό SAFE II», ανέφερε και εξήγησε: «Πρέπει να έχουμε τη δυνατότητα να έχουμε γραμμές παραγωγής, ιδίως σε προϊόντα νέας τεχνολογίας, για να μπορούμε να εξυπηρετήσουμε τη ζήτηση που θα συνεχίσει να υπάρχει από την Ευρώπη στα επόμενα χρόνια. Αυτή είναι η πρόκληση και σε αυτό χρειαζόμαστε και τεχνογνωσία από συνεταίρους, ανθρώπους που θέλουν να έρθουν και να δημιουργήσουν εταιρική σχέση μαζί μας και να παράξουν μεταφέροντας τεχνολογία στην Ελλάδα».

Μόνο που υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα: το SAFE II δεν υπάρχει.

Το υπαρκτό SAFE και το ανύπαρκτο “II”

Το μόνο επίσημο ευρωπαϊκό εργαλείο που υφίσταται σήμερα είναι το SAFE (Security Action for Europe) , ένας χρηματοδοτικός μηχανισμός ύψους έως 150 δισ. ευρώ σε μορφή δανείων προς κράτη-μέλη, για κοινές προμήθειες αμυντικού εξοπλισμού και ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης.

Το SAFE θεσμοθετήθηκε μόλις το 2025 και βρίσκεται ακόμη σε φάση ενεργοποίησης και πρώτων κατανομών.

Στο επίσημο νομικό και θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ, δεν υπάρχει καμία αναφορά, κανονισμός ή απόφαση για “SAFE II”.

Κι όμως, στην ελληνική πολιτική συζήτηση, το “SAFE II” εμφανίζεται ήδη ως κάτι σχεδόν δεδομένο.

Προετοιμασία ή πολιτική υπερεκτίμηση;

Η δήλωση περί “ετοιμότητας για SAFE II” εγείρει ένα εύλογο ερώτημα:

προετοιμάζεται η χώρα για τις πραγματικές ανάγκες της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας ή για ένα μελλοντικό χρηματοδοτικό σενάριο που απλώς δεν έχει ακόμη υπάρξει;

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι τα αμυντικά χρηματοδοτικά εργαλεία πράγματι εξελίσσονται διαδοχικά (EDIRPA, ASAP, SAFE). Όμως κάθε νέο στάδιο προκύπτει από θεσμική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και εγκρίνεται από Συμβούλιο και Κοινοβούλιο. Δεν ανακοινώνεται εκ των προτέρων ως βεβαιότητα στο πολιτικό λεξιλόγιο των κρατών-μελών.

Η ρητορική περί SAFE II δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή:

η πολιτική αρχίζει να προσαρμόζεται όχι σε θεσμούς που υπάρχουν, αλλά σε θεσμούς που υποτίθεται ότι θα υπάρξουν.

Αυτό μετατοπίζει το κέντρο βάρους:

* από τον ρεαλισμό των υπαρχόντων ευρωπαϊκών εργαλείων

* στην προσδοκία μελλοντικών χρηματοδοτήσεων

* και από τον σχεδιασμό πολιτικής στην πρόβλεψη πολιτικής

Με άλλα λόγια, η στρατηγική αρχίζει να προηγείται της θεσμικής πραγματικότητας και όχι το αντίστροφο.

Η ουσία πίσω από τη ρητορική

Πίσω από τον όρο “SAFE II”, ωστόσο, υπάρχει μια υπαρκτή πολιτική στόχευση:

η Ελλάδα να μην παραμείνει απλός αγοραστής ευρωπαϊκών εξοπλισμών, αλλά να αποκτήσει ρόλο παραγωγού σε μια νέα ευρωπαϊκή αμυντική οικονομία.

Η πρόθεση για:

* γραμμές παραγωγής υψηλής τεχνολογίας

* συμμετοχή σε ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας

* και μεταφορά τεχνογνωσίας

είναι απολύτως ευθυγραμμισμένη με τη γενική κατεύθυνση της ΕΕ.

Το πρόβλημα δεν είναι η στρατηγική στόχευση. Είναι η επιλογή να “βαφτίζεται” αυτή η στόχευση με όρους που ακόμη δεν υπάρχουν θεσμικά.

Το SAFE είναι υπαρκτό.

Το SAFE II όχι.

Και ανάμεσα στα δύο, δημιουργείται ένας επικίνδυνος ενδιάμεσος χώρος: εκεί όπου η πολιτική επικοινωνία προηγείται του ευρωπαϊκού σχεδιαδμού.

Ίσως τελικά το ζητούμενο δεν είναι να είμαστε έτοιμοι για το SAFE II, αλλά να είμαστε έτοιμοι να ξεχωρίζουμε πότε η ευρωπαϊκή πολιτική γίνεται πραγματικότητα και πότε παραμένει απλώς αφήγηση.