Η άλλη όψη του "νέου": Γιατί ο Αλέξης Τσίπρας δεν είναι η εναλλακτική αλλά η ανακύκλωση του ίδιου συστήματος

Μπάμπης Παπασπύρος

Στην ελληνική πολιτική σκηνή επιβιώνει μια σταθερή αυταπάτη: η πεποίθηση ότι κάθε φορά που εμφανίζεται ένα νέο κόμμα, μια καινούργια ταμπέλα ή μια "φρέσκια" αφήγηση, αυτό σηματοδοτεί αυτόματα και μια πραγματική αλλαγή. Η περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα, από την εκλογική άνοδο του 2012 μέχρι την πρόσφατη επανεμφάνισή του με το «ΕΛΑΣ» αποδεικνύει ακριβώς το αντίθετο. Δεν πρόκειται για μια νέα εναλλακτική πρόταση, ούτε για μια αντισυστημική τροχιά, αλλά για την πιο χαρακτηριστική μορφή συστημικής αναπαραγωγής.

Από το αντιμνημονιακό «όχι» στο θεσμικό «ναι»

Η πολιτική διαδρομή του Αλέξης Τσίπρας αποδεικνύει ότι η ρητορική της ρήξης υπήρξε πάντοτε εργαλείο εργαλειοποίησης και όχι στρατηγική επιλογή. Το 2015 υποσχέθηκε την ανατροπή, για να παραδώσει το 2019 μια πλήρη και απόλυτη προσαρμογή. Αυτή η πορεία δεν συνιστά ιδεολογικό μετασχηματισμό· πρόκειται για καθαρή συστημική ενσωμάτωση.

Η διακυβέρνηση 2015–2019 απέδειξε ότι η «αντισυστημική» ταυτότητα εξατμίστηκε τη στιγμή που ήρθε η ώρα της κυβερνητικής ευθύνης. Παράλληλα, η περίοδος αυτή έφερε στην επιφάνεια τα ελλειμματικά ηγετικά του προσόντα: σε μια κρίσιμη συγκυρία για τη χώρα, ο ίδιος αδυνατούσε να ελέγξει τους εσωτερικούς κύκλους του Μαξίμου και του κόμματος, οι οποίοι λειτουργούσαν αυτόνομα, προωθώντας τη δική τους, προσωπική ατζέντα. Η σύγκρουση με τους θεσμούς κατέληξε τελικά σε πλήρη ευθυγράμμιση και η υπόσχεση για «επανάσταση» μετατράπηκε γρήγορα σε συμβατική, εσωτερικά σπαρασσόμενη διαχείριση. Αυτό είναι το πρώτο και βασικότερο γνώρισμα ενός πολιτικού που δεν ανατρέπει το κατεστημένο, αλλά το επιβεβαιώνει.

Η πολιτική ως μηχανισμός επιβίωσης, όχι ως σχέδιο

Ο Αλέξης Τσίπρας δεν εμφανίζεται σήμερα ως ο φορέας μιας νέας, ρηξικέλευθης ιδέας, αλλά ως ένας τεχνοκράτης της προσωπικής του πολιτικής επιβίωσης. Υπό αυτό το πρίσμα, η ίδρυση του «ΕΛΑΣ» δεν αποτελεί ρήξη με το παρελθόν, αλλά την προσπάθεια ανακύκλωσης του εναπομείναντος πολιτικού του κεφαλαίου.

Αντί να οικοδομήσει κάτι πραγματικά καινοτόμο, επιλέγει να πατήσει πάνω σε υπάρχουσες δομές. Αντί να παράγει φρέσκια πολιτική σκέψη, επιστρατεύει στελέχη που μετακινήθηκαν από άλλους κομματικούς χώρους. Αντί να προτείνει ένα νέο παραγωγικό ή κοινωνικό μοντέλο, αναπαράγει το ίδιο, δοκιμασμένο αφήγημα της προσωπικής σωτηρίας. Αυτή η στρατηγική δεν είναι αντισυστημική· είναι η πεμπτουσία του συστημικού καιροσκοπισμού.

Ο πολιτικός που πατάει επί  κομμάτων

Η πιο αποκαλυπτική διάσταση της πορείας του είναι η μοναδική του ικανότητα να αντιμετωπίζει τους πολιτικούς χώρους ως αναλώσιμα υλικά.

Την περίοδο 2012–2015 χρησιμοποίησε ως όχημα τη ριζοσπαστική Αριστερά και τους ΑΝΕΛ για να ανέλθει στην εξουσία..

Στην περίοδο 2024–2026, επιχειρεί την επιστροφή του πατώντας πάνω στα συντρίμμια που άφησε πίσω του στον ΣΥΡΙΖΑ.

Σε αυτό το σημείο, ο Αλέξης Τσίπρας φέρει τεράστιες, ιστορικές ευθύνες για την ουσιαστική διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ. Η αποχώρησή του και κυρίως ο τρόπος που διαχειρίστηκε το παρασκήνιο στην καταστροφική κούρσα διαδοχής, άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου για τον ευτελισμό και τη διάσπαση του κόμματος που ο ίδιος ανέδειξε. Δεν έχουμε, λοιπόν, να κάνουμε με έναν ηγέτη που «πατάει επί πτωμάτων», αλλά με έναν πολιτικό που χρησιμοποιεί τα κόμματα ως αναβατήρες και τα αφήνει πίσω του λεηλατημένα, μόλις ολοκληρώσουν τον σκοπό τους. Αυτό αποτελεί το απόλυτο γνώρισμα ενός συστημικού παίκτη: η εργαλειοποίηση των θεσμών, των κομμάτων και των ιδεών ως μέσων για την προσωπική του ανάδειξη.

Η επιστροφή δεν είναι ανανέωση, είναι επανάληψη

Αν και η επανεμφάνισή του στο προσκήνιο πλασάρεται ως μια «νέα αρχή», η πραγματικότητα τη διαψεύδει. Το αφήγημα παραμένει το ίδιο, η στρατηγική απαράλλακτη και η μεσσιανική λογική του «εγώ θα σας σώσω» αποτελεί ξανά τον κεντρικό πυρήνα. Η πολιτική του ταυτότητα δεν εξελίχθηκε απλώς άλλαξε περιτύλιγμα. Η άποψη για την «άλλη όψη του νομίσματος» προϋποθέτει την ύπαρξη ενός νέου νομίσματος. Στην περίπτωσή μας, όμως, έχουμε το ίδιο ακριβώς νόμισμα, απλώς ξαναγυαλισμένο για τις ανάγκες της συγκυρίας.

Γιατί δεν αποτελεί την εναλλακτική πρόταση

Μια πραγματική εναλλακτική λύση προϋποθέτει νέο ιδεολογικό περιεχόμενο, μια σύγχρονη προγραμματική πρόταση, ανανεωμένη ηγεσία και κυρίως, μια διαφορετική θεσμική κουλτούρα. Ο Αλέξης Τσίπρας δεν κομίζει τίποτα από αυτά. Αντίθετα, φέρνει μαζί του την επιστροφή ενός μοντέλου που ήδη δοκιμάστηκε, κρίθηκε και απέτυχε, το οποίο τώρα επιχειρεί να ενδυθεί ξανά τον βολικό μανδύα του «νέου».

Αν κάτι καταδεικνύει η συνολική πολιτική του διαδρομή, είναι ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν αποτελεί μια «άλλη εκδοχή» ή την εναλλακτική διέξοδο για τη χώρα. Είναι η πιο καθαρή μορφή συστημικής συνέχειας: ένας ηγέτης που δεν ανατρέπει το πολιτικό κατεστημένο, αλλά το αναπαράγει, και που δεν χτίζει πάνω σε στέρεες ιδέες, αλλά πάνω σε κόμματα-φαντάσματα που εγκαταλείπει πίσω του διαλυμένα