Η νέα συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν: Τι προβλέπει το μνημόνιο των 14 σημείων

Screenshot: White House/X

Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη υπέγραψαν και έθεσαν σε ισχύ μια νέα συμφωνία-πλαίσιο, η οποία παρατείνει την εκεχειρία και ανοίγει τον δρόμο για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Το Μνημόνιο Κατανόησης (MoU), που υπέγραψε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στο περιθώριο της συνόδου G7 στη Γαλλία, αποτελεί την πρώτη επίσημη βάση για μια συνολική διευθέτηση μετά από τέσσερις μήνες πολέμου.

Η συμφωνία χαρακτηρίζεται από την αμερικανική πλευρά ως «βασισμένη στην απόδοση», δηλαδή τα οφέλη για το Ιράν θα εξαρτηθούν από την πλήρη συμμόρφωσή του. Παράλληλα, αφήνει ανοιχτά πολλά κρίσιμα ζητήματα που θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης τις επόμενες 60 ημέρες.

Ακολουθεί παρουσίαση των 14 σημείων.

1. Τερματισμός των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα

Η συμφωνία προβλέπει άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων από ΗΠΑ, Ιράν και συμμάχους — συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.  

Η Τεχεράνη είχε απαιτήσει εξαρχής να καλύπτεται και το μέτωπο της Χεζμπολάχ.  

Η συνέχιση ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο θα θεωρηθεί «παραβίαση».

2. Σεβασμός κυριαρχίας και μη παρέμβαση

Οι δύο χώρες δεσμεύονται να μην παρεμβαίνουν στα εσωτερικά η μία της άλλης.  

Η διάταξη αυτή αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις από ιρανικές αντιπολιτευόμενες ομάδες.

3. Χρονοδιάγραμμα 60 ημερών για τελική συμφωνία

Οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν μέγιστο διάστημα 60 ημερών για να καταλήξουν σε τελική συμφωνία, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν συναίνεσης.

4. Άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού

Οι ΗΠΑ θα αρχίσουν να αποσύρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, με πλήρη άρση εντός 30 ημερών.  

Εντός 30 ημερών από την τελική συμφωνία, οι αμερικανικές δυνάμεις θα απομακρυνθούν από την «εγγύτητα του Ιράν», επιστρέφοντας στη διάταξη πριν από τις 28 Φεβρουαρίου.

5. Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ

Το Ιράν δεσμεύεται να επιτρέψει ασφαλή και δωρεάν διέλευση εμπορικών πλοίων.  

Η ροή θα ξεκινήσει άμεσα, μετά την απομάκρυνση ναρκών και εμποδίων.  

Σε δεύτερο χρόνο, Ιράν, Ομάν και κράτη του Κόλπου θα διαπραγματευτούν μόνιμο πλαίσιο διαχείρισης.

6. Ταμείο 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν

ΗΠΑ και περιφερειακοί εταίροι θα καταρτίσουν σχέδιο τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την οικονομική ανασυγκρότηση του Ιράν.  

Οι ΗΠΑ δεν υποχρεούνται να συνεισφέρουν οικονομικά — θα παρέχουν άδειες και εγκρίσεις.

7. Τερματισμός των κυρώσεων

Οι ΗΠΑ θα άρουν όλες τις οικονομικές κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων του ΟΗΕ και των μονομερών αμερικανικών.  

Το χρονοδιάγραμμα θα καθοριστεί στην τελική συμφωνία.

8. Δέσμευση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο

Το Ιράν δεσμεύεται ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.  

Το υπάρχον εμπλουτισμένο ουράνιο θα «υποβαθμιστεί» υπό την επίβλεψη της IAEA.  

Η άρση κυρώσεων (σημείο 7) εξαρτάται από τη συμμόρφωση στο σημείο 8.

9 & 10. Διατήρηση του status quo στο πυρηνικό πρόγραμμα

Μέχρι να επιλυθεί το ζήτημα του ουρανίου, οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις και θα εκδίδουν waivers για εξαγωγές πετρελαίου και σχετικές υπηρεσίες.

11. Αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων

Οι ΗΠΑ θα καταστήσουν διαθέσιμα τα παγωμένα ή δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια.  

Μέρος των πόρων θα αποδεσμεύεται σταδιακά, ως ανταμοιβή για συμμόρφωση.

12–14. Μηχανισμός παρακολούθησης και τελική συμφωνία

Τα τελευταία σημεία προβλέπουν:

- μηχανισμό παρακολούθησης της εφαρμογής του MoU  

- έναρξη διαπραγματεύσεων για τελική συμφωνία  

- επικύρωση της τελικής συμφωνίας με δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ

Συμπέρασμα

Η συμφωνία των 14 σημείων αποτελεί προσωρινή αρχιτεκτονική ειρήνης, όχι τελική λύση.  

Ανοίγει τον δρόμο για:

- σταθεροποίηση της περιοχής  

- επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ  

- οικονομική ανάσα για το Ιράν  

- πιθανή αποκλιμάκωση Ισραήλ–Χεζμπολάχ  

Αλλά αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα: το πυρηνικό πρόγραμμα, ο ρόλος του Ιράν στον Λίβανο και η στάση του Ισραήλ.