Ο κατακερματισμός της «αντισυστημικής» δεξαμενής και το όφελος του κυβερνώντος κόμματος

Μπάμπης Παπασπύρος

Το πολιτικό σκηνικό στην Ελλάδα βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους αναδιάταξης και αναβρασμού. Οι  πρόσφατες εξελίξεις, με αποκορύφωμα την επίσημη παρουσίαση του κόμματος της Μαρίας Καρυστιανού, τις διεργασίες και την εξαγγελθείσα παρουσίαση του νέου κομματικού φορέα υπό τον Αλέξη Τσίπρα, καθώς και τις  έντονες φήμες που θέλουν τον Αντώνη Σαμαρά να προχωρά στην ίδρυση δικού του πολιτικού σχηματισμού, δημιουργούν ένα πρωτοφανές σκηνικό πολυδιάσπασης. 

Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των κινήσεων, παρά τις διαφορετικές τους ιδεολογικές αφετηρίες, είναι η εγγραφή τους στον ευρύτερο «αντισυστημικό» ή «αντιπολιτευτικό» χώρο. Δημιουργείται έτσι μια εξαιρετικά συνωστισμένη πολιτική αρένα σχεδόν δέκα κομμάτων (αν υπολογίσουμε και τα ήδη υπάρχοντα εντός και εκτός Βουλής), τα οποία ερίζουν για την ίδια δεξαμενή ψηφοφόρων.

Πρόκειται για έναν ακραίο κατακερματισμό μιας συγκεκριμένης δεξαμενής. Και το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει είναι προφανές: Μήπως τελικά όλο αυτό το σκηνικό δουλεύει εξ αντικειμένου υπέρ της κυβέρνησης και της Νέας Δημοκρατίας;

Ο Κατακερματισμός ως Πολιτική Στρατηγική 

Η βασική αρχή των πολιτικών συστημάτων και των εκλογικών νόμων (ιδιαίτερα εκείνων που ενισχύουν το  πρώτο κόμμα μέσω μπόνους εδρών) είναι ότι όσο πιο διασπασμένη είναι η αντιπολίτευση, τόσο πιο ισχυρός εμφανίζεται ο κυρίαρχος παίκτης. Όταν η «αντισυστημική» ψήφος ή η ψήφος διαμαρτυρίας μοιράζεται σε δέκα  διαφορετικούς σχηματισμούς, επέρχεται μια μαθηματική και πολιτική αποδυνάμωση του συνολικού αντιπολιτευτικού μετώπου. Η πολυδιάσπαση αυτή δρα ως ανάχωμα στη δημιουργία ενός ενιαίου, πειστικού και  εναλλακτικού πόλου εξουσίας. 

Το Πολιτικό Παράδοξο: Η οργή μερίδας των πολιτών, η απογοήτευση και η διάθεση για τιμωρία της κυβέρνησης, δεν  συσπειρώνονται σε έναν ισχυρό πόλο αλλά κατακερματίζονται σε μικρά πολιτικά «μαγαζιά». Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ψήφοι αυτοί να αλληλοεξουδετερώνονται αφήνοντας το κυβερνών κόμμα της Νέας Δημοκρατίας στο απυρόβλητο, ακόμη και με μειωμένα ποσοστά. 

Ποιος Ωφελείται Τελικά; 

Η απάντηση στο ερώτημα αν όλο αυτό το σκηνικό δουλεύει υπέρ της κυβέρνησης και της Νέας Δημοκρατίας  είναι μονοσήμαντα καταφατική. 

Υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι που εξηγούν γιατί η κυβέρνηση ευνοείται από αυτή την εξέλιξη.

1. Η μείωση του πήχη της αυτοδυναμίας: Σύμφωνα με τον εκλογικό νόμο, όσο μεγαλύτερο είναι το συνολικό ποσοστό των κομμάτων που μένουν εκτός Βουλής (επειδή δεν πιάνουν το όριο του 3%), τόσο χαμηλότερα πέφτει ο πήχης που χρειάζεται το πρώτο κόμμα για να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Με περίπου 10 κόμματα να μάχονται σχεδόν στον ίδιο χώρο, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι αρκετά από αυτά θα βρεθούν κοντά αλλά κάτω από το 3%, «καίγοντας» αντισυστημικές ψήφους προς όφελος του πρώτου κόμματος. 

2. Η έλλειψη εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης: Η Νέα Δημοκρατία μπορεί να συνεχίσει να προβάλλει τόσο το έργο της, όσο και το επιχείρημα της «σταθερότητας» απέναντι στο «χάος». Όταν ο πολίτης βλέπει μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση, χωρίς συγκεκριμένες και μετρημένες προτάσεις, που αδυνατεί να συνεννοηθεί ακόμη και στα βασικά, το κυβερνών κόμμα φαντάζει ως η μόνη  ρεαλιστική επιλογή διακυβέρνησης, ακόμη και για τους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους. 

3. Η ιδεολογική και θεματική σύγχυση: Η ταυτόχρονη παρουσία προσώπων με βαρύ συγκινησιακό ή πολιτικό φορτίο (Καρυστιανού, Τσίπρας, Σαμαράς) μετατοπίζει τη συζήτηση από τα καθημερινά προβλήματα (ακρίβεια, ανεργία, οικονομία) σε μια διαρκή σύγκρουση ταυτοτήτων και προσωπικών στρατηγικών, αποσυμπιέζοντας την κυβέρνηση από την καθημερινή κριτική.

Η Στρατηγική της «Διαιρεμένης Αντιπολίτευσης» 

Στο πολιτικό σκάκι, η νίκη δεν εξαρτάται μόνο από τις δικές σου δυνάμεις, αλλά και από την αδυναμία των αντιπάλων σου να συντονιστούν. Η ύπαρξη δέκα περίπου κομμάτων που μοιράζονται το ίδιο σχεδόν «αντισυστημικό»  ακροατήριο αποτελεί το καλύτερο δώρο για το Μέγαρο Μαξίμου. Όσο η αντιπολίτευση αναλώνεται σε έναν  εμφύλιο πόλεμο για την επικράτηση εντός της «αντισυστημικής πινακωτής», η Νέα Δημοκρατία, παρά τις όποιες  εσωτερικές της πιέσεις ή τη φυσιολογική φθορά, θα συνεχίσει να απολαμβάνει το προνόμιο του μοναδικού σταθερού πόλου εξουσίας.

Ο κατακερματισμός της ψήφου διαμαρτυρίας δεν απειλεί το σύστημα, αντίθετα, το θωρακίζει, μετατρέποντας την όποια οργή των πολιτών σε μια ανώδυνη, πολυδιασπασμένη πολιτική έκφραση που αδυνατεί να παράξει απτό πολιτικό αποτέλεσμα.