Η νέα "συμφωνία των 14 σημείων" ΗΠΑ–Ιράν: Τι προβλέπει το πλαίσιο αποκλιμάκωσης

Μπάμπης Παπασπύρος

Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής, καθώς η πιο πρόσφατη εκδοχή της λεγόμενης «συμφωνίας 14 σημείων» φαίνεται να αποτελεί το πλησιέστερο βήμα προς μια κατάπαυση του πυρός και την επανεκκίνηση των πυρηνικών διαπραγματεύσεων. Αν και το κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί επίσημα, οι διαρροές από αμερικανικά και ιρανικά μέσα σκιαγραφούν ένα μονοσέλιδο Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) που επιχειρεί να θέσει τέλος στην κλιμάκωση και να ανοίξει δρόμο για μια πιο σταθερή περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

1. Άμεσος τερματισμός των εχθροπραξιών

Η συμφωνία προβλέπει άμεση παύση πυρός και ενεργοποίηση ενός 30ήμερου παραθύρου διαπραγματεύσεων, εντός του οποίου θα πρέπει να οριστικοποιηθεί μια πλήρης συμφωνία.

2. Αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ

Κεντρικό σημείο αποτελεί η σταδιακή άρση των περιορισμών που έχουν επιβάλει τόσο το Ιράν όσο και οι ΗΠΑ στη ναυσιπλοΐα. Στόχος είναι η πλήρης επαναλειτουργία της εμπορικής διέλευσης, κρίσιμης για την παγκόσμια αγορά ενέργειας.

3. Μορατόριουμ στον εμπλουτισμό ουρανίου

Το Ιράν φέρεται να αποδέχεται ένα πάγωμα του εμπλουτισμού για συγκεκριμένη περίοδο, η οποία στις διαρροές κυμαίνεται από 5 έως 20 έτη, με πιθανό συμβιβασμό στα 12–15 έτη.

4. Ενισχυμένοι διεθνείς έλεγχοι

Η συμφωνία προβλέπει διευρυμένη πρόσβαση επιθεωρητών του ΟΗΕ και της IAEA σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, με στόχο τη διασφάλιση της συμμόρφωσης.

5. Σταδιακή άρση αμερικανικών κυρώσεων

Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να προχωρήσουν σε σταδιακή άρση κυρώσεων, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη τηρεί τα πυρηνικά μέτρα και τους όρους ασφαλείας.

6. Αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων

Προβλέπεται η απελευθέρωση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών πόρων που παραμένουν δεσμευμένοι σε ξένες τράπεζες.

7. Τερματισμός της αμερικανικής ναυτικής πολιορκίας

Η Ουάσιγκτον φέρεται να αποδέχεται τη σταδιακή άρση του ναυτικού αποκλεισμού ιρανικών λιμανιών, εφόσον τηρούνται οι όροι ασφαλείας.

8. Εγγυήσεις ασφαλείας προς το Ιράν

Η συμφωνία περιλαμβάνει δέσμευση μη επίθεσης από ΗΠΑ και Ισραήλ, εφόσον το Ιράν συμμορφώνεται με το πλαίσιο.

9. Περιορισμός αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή

Συζητείται η αναδιάταξη ή μείωση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων γύρω από το Ιράν, θέμα που η Τεχεράνη θεωρεί κομβικό.

10. Νέος μηχανισμός ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο

Προβλέπεται η δημιουργία ενός πολυμερούς μηχανισμού επιτήρησης της ναυσιπλοΐας, με συμμετοχή περιφερειακών και διεθνών δρώντων.

11. Αναγνώριση ειρηνικού πυρηνικού προγράμματος

Οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν το δικαίωμα του Ιράν σε ειρηνικό πυρηνικό πρόγραμμα, στο πλαίσιο της Συνθήκης Μη Διάδοσης (NPT).

12. Μη απαίτηση πλήρους διάλυσης του πυρηνικού προγράμματος

Σε αντίθεση με παλαιότερες αμερικανικές θέσεις, η νέα εκδοχή δεν απαιτεί πλήρη αποσυναρμολόγηση των ιρανικών πυρηνικών υποδομών.

13. Τερματισμός επιθέσεων μέσω συμμάχων

Η Τεχεράνη δεσμεύεται να περιορίσει τη δράση Χεζμπολάχ, ιρακινών και υεμενίτικων ομάδων, στο πλαίσιο αποκλιμάκωσης.

14. Παύση μυστικών επιχειρήσεων και κυβερνοεπιθέσεων

Και οι δύο πλευρές δεσμεύονται για τερματισμό στοχευμένων δολοφονιών, σαμποτάζ και κυβερνοεπιχειρήσεων.

Τα αγκάθια που παραμένουν

Παρά την πρόοδο, τρία ζητήματα παραμένουν ανοιχτά:

- το βάθος και η διάρκεια του πυρηνικού μορατόριουμ,  

- η σειρά των βημάτων (κυρώσεις vs. πυρηνικά μέτρα),  

- οι εγγυήσεις ασφαλείας που ζητά η Τεχεράνη.

Η νέα «συμφωνία 14 σημείων» δεν αποτελεί τελική λύση, αλλά ένα πλαίσιο αποκλιμάκωσης που, αν υλοποιηθεί, μπορεί να αλλάξει ριζικά την ισορροπία στη Μέση Ανατολή. Το αν θα οδηγήσει σε μια μόνιμη συμφωνία ή θα μείνει ένα ακόμη χαμένο παράθυρο ευκαιρίας, θα φανεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες.