Στο κατώφλι της πυρηνικής βόμβας το Ιράν πριν από τα πλήγματα του Ιουνίου: Οι αποκαλύψεις του Ραφαέλ Γκρόσι

Μπάμπης Παπασπύρος

Σε μια κρίσιμη καμπή για τη διεθνή ασφάλεια, ο Γενικός Διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), Rafael Grossi, παραχώρησε μια αποκαλυπτική συνέντευξη στη Margaret Brennan και το CBS News. Με φόντο τις πρόσφατες στρατιωτικές επιδρομές κατά ιρανικών υποδομών, ο κ. Grossi προειδοποιεί ότι η στρατιωτική ισχύς, αν και αποτελεσματική στην καταστροφή κτιρίων, δεν μπορεί να εξαλείψει την «πυρηνική γνώση» και τις μακροπρόθεσμες φιλοδοξίες της Τεχεράνης.

Η αποτελεσματικότητα των πληγμάτων και η κατάσταση στο πεδίο

Ο κ. Grossi επιβεβαίωσε ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των προηγούμενων μηνών –συμπεριλαμβανομένου του λεγόμενου «Πολέμου των 12 Ημερών» τον Ιούνιο του 2025, επέφεραν σημαντικά πλήγματα στις κύριες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν στο Fordow, το Natanz και το Isfahan. Σύμφωνα με τον ίδιο, το πρόγραμμα έχει «πισωγυρίσει σημαντικά» όσον αφορά την υποδομή του.

Ωστόσο, η εικόνα παραμένει περίπλοκη. Παρά τις καταστροφές, ο επικεφαλής του IAEA τόνισε ότι «πολλά έχουν επιβιώσει». Το Ιράν διαθέτει πλέον εξαιρετικά εξελιγμένες συσκευές φυγοκέντρησης, πολύ ανώτερες από εκείνες που προέβλεπε η συμφωνία JCPOA του 2015. Αυτές οι μηχανές είναι ταχύτερες, πιο αποδοτικές και, το κυριότερο, η Τεχεράνη γνωρίζει πλέον πώς να τις κατασκευάζει αυτόνομα.

Το κεντρικό μήνυμα του Grossi είναι ότι η στρατιωτική λύση έχει ημερομηνία λήξης. «Δεν μπορείς να ξεμάθεις αυτά που έχεις ήδη μάθει», δήλωσε χαρακτηριστικά, παρομοιάζοντας την ανακατασκευή των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού με τη συναρμολόγηση ενός «εξελιγμένου πλυντηρίου». Η βιομηχανική ικανότητα και η τεχνογνωσία που έχει συσσωρεύσει το Ιράν σημαίνουν ότι, μόλις σταματήσουν οι βόμβες, η δυνατότητα επαναφοράς του προγράμματος παραμένει ακέραιη.

Το κρίσιμο απόθεμα ουρανίου

Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία που παρέθεσε ο Grossi είναι το απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60%. Το υλικό αυτό βρίσκεται ένα μόλις τεχνικό βήμα πριν από το επίπεδο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου (90%). 

Πριν από τις αεροπορικές επιδρομές του περασμένου Ιουνίου, η ΙΑΕΑ εκτίμησε ότι το Ιράν είχε εμπλουτίσει περίπου 972 λίβρες ουρανίου σε καθαρότητα 60%. Σύμφωνα με τις μετρήσεις της ΙΑΕΑ , περίπου 92,5 λίβρες είναι θεωρητικά αρκετές για την κατασκευή ενός μόνο πυρηνικού όπλου, εάν εμπλουτιστεί στο 90%.

Αν και έχουν γίνει συζητήσεις για στρατιωτικές επιχειρήσεις με σκοπό την απομάκρυνση ή την κατάσχεση αυτών των υλικών, ο Grossi εμφανίστηκε σκεπτικός. Χαρακτήρισε μια τέτοια επιχείρηση ως «εξαιρετικά προκλητική» και επικίνδυνη, λόγω της φύσης του εξαφθοριούχου ουρανίου και της πιθανής ύπαρξης παραπλανητικών στόχων (decoy cylinders).

Η ανάγκη για διπλωματία και επιθεωρήσεις

Ο Grossi υπογράμμισε ότι ο IAEA παραμένει ο μόνος φορέας που μπορεί να προσφέρει εγγυήσεις για τον ειρηνικό χαρακτήρα του προγράμματος. Παρά τον πόλεμο, το Ιράν παραμένει συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT) και έχει νομική υποχρέωση να επιτρέπει την πρόσβαση στους επιθεωρητές.

«Όταν η στρατιωτική προσπάθεια λάβει τέλος, θα κληρονομήσουμε μια σειρά από μεγάλα ζητήματα», προειδοποίησε. Η διπλωματία δεν είναι απλώς μια επιλογή, αλλά μια αναγκαιότητα για την επόμενη μέρα, καθώς μόνο μέσω της μόνιμης παρουσίας επιθεωρητών μπορεί να αποτραπεί η μυστική κατασκευή πυρηνικής βόμβας.

Η συνέντευξη του Rafael Grossi αναδεικνύει το όριο της σκληρής ισχύος. Ενώ οι επιδρομές μπορούν να αγοράσουν χρόνο, δεν μπορούν να προσφέρουν οριστική λύση. Η διεθνής κοινότητα καλείται να διαχειριστεί ένα κράτος που διαθέτει πλέον την «πυρηνική ικανότητα» (latency), δηλαδή την ικανότητα να κατασκευάσει όπλο σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα αν το αποφασίσει. Η επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, όσο δύσκολη κι αν φαντάζει εν μέσω συγκρούσεων, παραμένει ο μόνος δρόμος για μια βιώσιμη ειρήνη.

Με πληροφορίες από συνέντευξη του Rafael Grossi στο  CBS News