Η τουρκία με τους ηλεκτρονικούς ναυτικούς χάρτες (ENC) προσπαθεί να δημιουργήσει «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο

Μπάμπης Παπασπύρος

Συνεχείς και πολυεπίπεδες είναι τα τελευταία χρόνια στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, οι προκλήσεις και οι παράνομες διεκδικήσεις της τουρκίας. Αναφερόμαστε στους ηλεκτρονικούς ναυτικούς χάρτες (Electronic Navigational Charts – ENC).

Τι είναι οι ENC και γιατί είναι τόσο σημαντικοί;

Οι ENC είναι οι ψηφιακές εκδόσεις των παλιών ναυτικών χαρτών. Σήμερα όλα τα εμπορικά πλοία, τα δεξαμενόπλοια, τα κρουαζιερόπλοια και τα πολεμικά πλοία χρησιμοποιούν το σύστημα ECDIS (Electronic Chart Display and Information System). Αυτό το σύστημα «διαβάζει» τις ENC και δείχνει στον πλοίαρχο σε πραγματικό χρόνο:

Γεωγραφικά & Τοπογραφικά Στοιχεία

- Ακτογραμμή, νησιά, βραχονησίδες  

- Όρια λιμένων, όρμων, κόλπων  

- Ανάγλυφο ακτών και χαρακτηριστικά ξηράς

Υδρογραφικά Δεδομένα

- Βυθόμετρα (βάθη), ισοβαθείς  

- Υφαλοι, ξέρες, ναυάγια  

- Περιοχές με περιορισμένο βάθος για υπολογισμό UKC (Under Keel Clearance) 

Ναυτιλιακές Πληροφορίες

- Πορείες, δίαυλοι, TSS (Traffic Separation Schemes)  

- Σημαντήρες, φάροι, φανάρια, ραδιοφάροι  

- Αγκυροβόλια, περιοχές αγκυροβολίας  

- Περιοχές απαγόρευσης, στρατιωτικές ζώνες, προστατευόμενες περιοχές

Πληροφορίες για Πλοήγηση & Ασφάλεια

- Όρια VTS (Vessel Traffic Services)  

- Σημεία αναφοράς για GPS/position fixing  

- Σημαντικές προειδοποιήσεις και σημειώσεις ασφαλείας

Οι χάρτες αυτοί εκδίδονται από τις επίσημες υδρογραφικές υπηρεσίες κάθε χώρας. Στην Ελλάδα είναι η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού, στην Τουρκία η SHODB.

Το πρόβλημα: Επικαλυπτόμενοι χάρτες στην ίδια περιοχή

Σε περιοχές του Αιγαίου εμφανίσθηκαν το 2015 για πρώτη φορά 4 νέες τουρκικές ENC που έχουν επικάλυψη με την ελληνική ENC στο Αιγαίο.

Αντίστοιχη μεθόδευση έγινε το 2024 για 2 περιοχες μεταξύ Κρήτης και Κύπρου. 

Στους τουρκικούς χάρτες εμφανίζονται:

• ελληνικές νησίδες και βραχονησίδες ως τουρκικές   
• γραμμές χωρικών υδάτων ή υφαλοκρηπίδας που «κόβουν» ελληνικές θαλάσσιες ζώνες
• Ελληνικές περιοχές που παρουσιάζονται ως αμφισβητούμενες ή «γκρίζες» 

Αυτή η κατάσταση δημιουργεί επικαλύψεις (overlaps) σε κλίμακες μεγάλης λεπτομέρειας (Band 5 & 6 – Approach και Harbour), δηλαδή σε περιοχές κοντά σε ακτές, λιμάνια και νησιά.

Γιατί αυτό δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα;

Τα πλοία βλέπουν δύο διαφορετικές εκδοχές...

Όταν χιλιάδες πλοία χρησιμοποιούν για χρόνια μια συγκεκριμένη εκδοχή στα ηλεκτρονικά τους συστήματα, αυτή η εκδοχή γίνεται η κυρίαρχη εικόνα στη διεθνή ναυτιλία.    

Η επίσημη θέση της Ελλάδας

Η Ελλάδα έχει καταγγείλει το ζήτημα επανειλημμένα στον Διεθνή Υδρογραφικό Οργανισμό  (IHO). 

Στο έγγραφο που υπέβαλε το 2025 με τίτλο «ENC Overlapping – Aegean Sea & Eastern Mediterranean» (C9-2025-07.5A), ζητά ρητά:τη διαγραφή 4 τουρκικών ENC στο Αιγαίο & τη διαγραφή 2 τουρκικών ENC στην Ανατολική Μεσόγειο 

Η Ελλάδα αναφέρει ότι κάθε χώρα είναι υπεύθυνη για την παραγωγή ENC για ύδατα εντός της εθνικής της δικαιοδοσίας. Οι επικαλυπτόμενες τουρκικές ENC, και στις δύο περιπτώσεις, στον βαθμό που απεικονίζουν περιοχές υπό ελληνική δικαιοδοσία, παραβιάζουν τις Οδηγίες για την σχεδίαση των ENC. 

Η Ελλάδα θεωρεί και σωστά ότι αυτές οι περιοχές δημιουργούν σοβαρό κίνδυνο για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και προκαλούν σύγχυση στα συστήματα ECDIS, ενώ παρουσιάζουν αποκλίσεις σε θέσεις νησίδων και γραμμών ορίων.

Το IHO δεν αποφασίζει ποιος έχει δίκιο στα όρια κυριαρχίας αυτό είναι διμερές ζήτημα. Ωστόσο μπορεί να παρέμβει όταν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για τη ναυσιπλοΐα λόγω επικαλυπτόμενων και αντικρουόμενων χαρτών.

Οι ηλεκτρονικοί ναυτικοί χάρτες δεν είναι απλώς «χάρτες». Είναι εργαλεία που χρησιμοποιούν καθημερινά χιλιάδες πλοία σε όλο τον κόσμο. Όταν σε αυτά τα συστήματα εμφανίζονται δύο αντικρουόμενες εκδοχές της ίδιας θάλασσας, δημιουργείται σιγά-σιγά μια νέα πραγματικότητα, χωρίς NAVTEX, και μεγάλες κρίσεις.

Γι’ αυτό το θέμα των επικαλυπτόμενων τουρκικών ENC δεν είναι τεχνικό. Είναι ένα κομμάτι της ευρύτερης προσπάθειας παράνομων διεκδικήσεων και αμφισβήτησης  της εικόνας του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου και η Ελλάδα το αντιμετωπίζει ως τέτοιο.