Αξιοποίηση Εφεδρείας και Προοπτικές στη Σημερινή Εποχή

Ακολουθεί μια σύνοψη της παρουσίασης «Αξιοποίηση Εφεδρείας και Προοπτικές στη Σημερινή Εποχή» (σελ. 58–73) από τα Πρακτικά του 1ου Αεροπορικού Συνεδρίου (2019), εισήγηση του Κωνσταντίνου Μπίμπιζα–Πίνη (Ταξίαρχος Διοικητικός εα Πολεμικής Αεροπορίας)

Η εισήγηση πραγματεύεται τον κρίσιμο ρόλο της εφεδρείας στις σύγχρονες Ένοπλες Δυνάμεις και ειδικότερα στην Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ), αναδεικνύοντας τόσο τα διαχρονικά προβλήματα του ελληνικού συστήματος επιστράτευσης όσο και τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις ώστε η εφεδρεία να αποτελέσει πραγματικό πολλαπλασιαστή ισχύος στη σημερινή και μελλοντική επιχειρησιακή πραγματικότητα.

1. Εννοιολογικό και θεσμικό πλαίσιο της εφεδρείας

Στην αρχή της ενότητας παρατίθενται βασικοί ορισμοί. Η επιστράτευση ορίζεται ως η μετάπτωση των Ενόπλων Δυνάμεων από ειρηνική σε πολεμική διάρθρωση μέσω της κλήσης προσωπικού που έχει ήδη υπηρετήσει. Διακρίνεται σε μερική και γενική, ανάλογα με την έκταση και τις ανάγκες της κρίσης, και έχει υποχρεωτικό χαρακτήρα με σαφείς νομικές συνέπειες για τη μη συμμόρφωση 

Ο συγγραφέας τονίζει ότι η επιστράτευση δεν αποτελεί απλώς διοικητική διαδικασία, αλλά κρίσιμο εργαλείο υποστήριξης του επιχειρησιακού σχεδιασμού κάθε Κλάδου. Το ανθρώπινο δυναμικό αναγνωρίζεται ως ο καθοριστικότερος παράγοντας επιτυχίας στις πολεμικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα υψηλής τεχνολογίας, όπου η εμπειρία και η εξειδίκευση είναι δυσεύρετες και δύσκολα αναπληρώσιμες.

2. Ιστορική αναδρομή και ελληνικές ιδιαιτερότητες

Στη συνέχεια παρουσιάζεται μια συνοπτική ιστορική αναδρομή της εφεδρείας στις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Επισημαίνεται ότι, παρά τη μαζικότητα του ελληνικού συστήματος εφεδρείας, η ποιοτική αξιοποίησή της υπήρξε διαχρονικά προβληματική. Η έμφαση δόθηκε κυρίως στην αριθμητική ενίσχυση μονάδων και όχι στη στοχευμένη αξιοποίηση κρίσιμων ειδικοτήτων.

Ιδιαίτερα για την Πολεμική Αεροπορία, η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλό τεχνολογικό επίπεδο, η εφεδρεία συχνά παρέμεινε ανενεργή ή υποαπασχολούμενη. Η απουσία τακτικής μετεκπαίδευσης, η παρωχημένη καταγραφή ειδικοτήτων και η γραφειοκρατική λειτουργία των σχεδίων επιστράτευσης μείωσαν δραστικά την επιχειρησιακή αξία των εφέδρων.

3. Σύγχρονες προκλήσεις και το «εκρηκτικό μίγμα»

Ο συγγραφέας αναδεικνύει ότι οι σύγχρονες συνθήκες δημιουργούν ένα «εκρηκτικό μίγμα» για τις Ένοπλες Δυνάμεις:

• μείωση μόνιμου προσωπικού,
• αυξανόμενες επιχειρησιακές απαιτήσεις,
• ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη,
• παρατεταμένη οικονομική πίεση.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η εφεδρεία προβάλλει ως η μόνη ρεαλιστική λύση για την κάλυψη κρίσιμων κενών ανθρώπινου δυναμικού, ιδιαίτερα σε ειδικότητες υψηλής τεχνογνωσίας 

Η παραδοσιακή αντίληψη του «εφέδρου μαχητή» αντικαθίσταται από την ανάγκη για εξειδικευμένο έφεδρο επαγγελματία, ικανό να ενσωματωθεί άμεσα σε ένα σύνθετο, δικτυοκεντρικό περιβάλλον επιχειρήσεων.

4. Ο ρόλος της τεχνολογίας στη σύγχρονη εφεδρεία

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη ψηφιακή τεχνολογία ως καταλύτη αναβάθμισης της εφεδρείας. Ο συγγραφέας αναφέρει χαρακτηριστικά το παράδειγμα του Ισραήλ, όπου σύγχρονες, απλές και εύχρηστες ψηφιακές εφαρμογές επιτρέπουν:

• άμεση κλήση και κινητοποίηση εφέδρων,
• συνεχή επικαιροποίηση στοιχείων,
• παρακολούθηση της διαθεσιμότητας και της κατάστασής τους σε πραγματικό χρόνο.

Η τεχνολογία δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως εργαλείο διοίκησης, αλλά ως βασική προϋπόθεση για την ενεργή και διαρκή ενσωμάτωση της εφεδρείας στον επιχειρησιακό σχεδιασμό 

5. Διεθνή πρότυπα και συγκριτικές αναφορές

Πέραν του Ισραήλ, γίνεται αναφορά και σε άλλα διεθνή πρότυπα, όπως το μοντέλο της Φινλανδίας, όπου έχει θεσμοθετηθεί η Εθελοντική Εφεδρεία. Το μοντέλο αυτό βασίζεται:

• στη συνειδητή συμμετοχή,
• στην τακτική εκπαίδευση,
• στην παροχή κινήτρων και κοινωνικής αναγνώρισης.

Ο συγγραφέας υπογραμμίζει ότι τέτοια μοντέλα είναι ιδιαίτερα κατάλληλα για μικρές χώρες με περιορισμένους πόρους αλλά αυξημένες ανάγκες ετοιμότητας, όπως η Ελλάδα.

6. Προτάσεις μεταρρύθμισης για την Ελλάδα

Στο πιο ουσιαστικό τμήμα της εισήγησης, κατατίθενται συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής και οργάνωσης για την αξιοποίηση της εφεδρείας:

• Επανακαθορισμός του νομοθετικού πλαισίου που διέπει την εφεδρεία και την επιστράτευση.
• Αναθεώρηση των σχεδίων επιστράτευσης, με έμφαση στην τοπική εφεδρεία και στις κρίσιμες ειδικότητες.
• Πλήρης εκμετάλλευση των δυνατοτήτων της σύγχρονης τεχνολογίας για διαχείριση, εκπαίδευση και κινητοποίηση.
• Καθιέρωση θεσμού Εθελοντικής Εφεδρείας, κατά τα πρότυπα προηγμένων χωρών.
• Θέσπιση κινήτρων, όπως μοριοδότηση σε διαγωνισμούς πρόσληψης στο Δημόσιο, για την ενεργό συμμετοχή των εφέδρων 

Προοπτικές

Συμπερασματικά, η εισήγηση καταλήγει ότι η εφεδρεία δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως παθητικό απόθεμα ανθρώπινου δυναμικού. Αντιθέτως, πρέπει να αποτελέσει ενεργό, εκπαιδευμένο και τεχνολογικά ενσωματωμένο στοιχείο της εθνικής αμυντικής ισχύος.

Για την Πολεμική Αεροπορία ειδικότερα, η αξιοποίηση εξειδικευμένων εφέδρων μπορεί να λειτουργήσει ως καθοριστικός παράγοντας διατήρησης επιχειρησιακής υπεροχής σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης πολυπλοκότητας και περιορισμένων πόρων.

Η μετάβαση σε ένα σύγχρονο μοντέλο εφεδρείας προβάλλει όχι ως επιλογή, αλλά ως εθνική αναγκαιότητα.