Οι χειριστές UAV θα πρέπει να εκπαιδεύονται ως πιλότοι, τεχνικοί ή μαχητές;

Τα μη επανδρωμένα αεροχήματα (UAVs) έχουν μετατραπεί, μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες, σε έναν από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες της σύγχρονης πολεμικής ισχύος. Από το Αφγανιστάν και τη Συρία, μέχρι τον δεύτερο πόλεμο του Ναγκόρνο–Καραμπάχ και τον πόλεμο στην Ουκρανία, τα drones αποδείχθηκαν όχι απλώς χρήσιμα, αλλά πολλές φορές καταλυτικά στον καθορισμό της έκβασης ενός πολέμου.

Η ταχύτατη εξέλιξη των UAVs δημιούργησε όμως ένα κρίσιμο ερώτημα:

Τι είδους εκπαίδευση χρειάζεται ο χειριστής τους; Πρέπει να εκπαιδεύεται ως πιλότος, ως τεχνικός ή ως μαχητής;

Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Αγγίζει τον πυρήνα της αποτελεσματικότητας των ενόπλων δυνάμεων, επηρεάζοντας το κόστος, την ταχύτητα εκπαίδευσης, το επίπεδο εξειδίκευσης και κυρίως την ικανότητα των χειριστών να επιχειρούν σε ένα εξαιρετικά περίπλοκο, διακλαδικό και κορεσμένο περιβάλλον μάχης.

Η πρόκληση της επιλογής υποψηφίων: Η φιλοσοφία Ουκρανίας εναντίον φιλοσοφίας Φιλιππίνων

Η Ουκρανία, με την τεράστια πολεμική εμπειρία των τελευταίων ετών, έχει αναπτύξει ένα ανοιχτό και ευέλικτο σύστημα επιλογής χειριστών UAV.

Η βασική της λογική:

Ελάχιστα τυπικά εμπόδια εισόδου, ώστε πολλοί στρατιώτες να μπορούν να εκπαιδευτούν γρήγορα

Έμφαση σε:

βασικές γνώσεις φυσικής, λεπτούς χειρισμούς, ψυχο-συναισθηματική σταθερότητα και όπου απαιτείται, ικανοποιητική γνώση αγγλικών, λόγω εγχειριδίων και συστημάτων ξένης προέλευσης.

Αντίθετα, στις Φιλιππίνες ο χειριστής UAV πρέπει πρώτα να περάσει όλη τη διαδικασία επιλογής και εκπαίδευσης ενός κανονικού πιλότου. Η λογική είναι ότι το UAV, όσο και αν διαφέρει τεχνολογικά, παραμένει “αεροσκάφος”, άρα απαιτείται η ίδια αεροπορική επάρκεια και πειθαρχία

Δύο εντελώς διαμετρικά μοντέλα:

το ένα λειτουργικό και γρήγορο, το άλλο αυστηρό και παραδοσιακό.

Από τη θεωρία στο πεδίο: Πώς εξελίσσεται η εκπαίδευση

Η εκπαίδευση των χειριστών UAV ακολουθεί, σχεδόν παντού, τρία στάδια

1. Θεωρητική Εκπαίδευση

Ενότητες όπως: φάσεις πτήσης, μετεωρολογία, αεροναυτιλία,λειτουργία αεροπορικού ελέγχου και αεροδυναμικές αρχές.

Η Ευρώπη επιτρέπει αρκετά ευέλικτες μορφές (αυτόνομη μελέτη, διαδικτυακή εκπαίδευση), ενώ άλλες χώρες, όπως η Ινδονησία και τα ΗΑΕ, απαιτούν αποκλειστικά δια ζώσης μαθήματα.

2. Εκπαίδευση σε Προσομοιωτές

Συστήματα όπως Mission Planner, MUSE, Bagira κ.ά. επιτρέπουν:

• εξάσκηση αποστολών, προπτήσεις, διαδικασίες έκτακτης ανάγκης.
• Αποτελεί το 30% της συνολικής εκπαίδευσης και είναι σχεδόν τυποποιημένο μεταξύ των χωρών.

3. Πτητική Εκπαίδευση

Εδώ εμφανίζονται οι μεγαλύτερες εθνικές διαφοροποιήσεις.

Στην Ουκρανία:

Οι χειριστές ξεκινούν σχεδόν αμέσως με φθηνά εμπορικά UAV, που μιμούνται την πραγματική αίσθηση πτήσης των επιχειρησιακών μοντέλων.

Στις Φιλιππίνες:

Οι χειριστές περνούν πρώτα από 120 ώρες σε κανονικά εκπαιδευτικά αεροσκάφη (T-41, SF-260) πριν αγγίξουν UAV όπως Hermes 450/900. Μοντέλο που αντιμετωπίζει τον χειριστή UAV ως πραγματικό πιλότο, όχι απλώς ως τεχνικό.

Διαφορετικές κατηγορίες UAV – διαφορετική εκπαίδευση

Οι χειριστές μικρών UAV μπορούν να περάσουν από σύντομες εκπαιδεύσεις.

Οι χειριστές UAV 3ης κατηγορίας και άνω (μεγάλα UAV 5–25 μέτρων) πρέπει:

• να εξελιχθούν σταδιακά από μικρότερες πλατφόρμες,
• να αποκτήσουν πολυεπίπεδη θεωρητική γνώση,
• να μάθουν διαχείριση επιχειρήσεων μεγάλης διάρκειας και υψηλού ύψους.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ίδιος ο κατασκευαστής ορίζει συγκεκριμένο αριθμό ωρών εκπαίδευσης – κάτι που δυσκολεύει την τυποποίηση.

Πιστοποιήσεις: Μια χαοτική διεθνής πραγματικότητα

Οι διαφορές από χώρα σε χώρα είναι τεράστιες.

Στη Δύση και σε οργανισμούς όπως το ΝΑΤΟ

Στη Δύση, και ιδιαίτερα εντός του πλαισίου του ΝΑΤΟ, η πιστοποίηση χειριστών UAV ακολουθεί μια από τις πιο συστηματοποιημένες και δομημένες προσεγγίσεις διεθνώς. Βασικός άξονας αυτής της τυποποίησης είναι το STANAG 4670 / ATP-3.3.7, το οποίο θέτει ενιαίους κανόνες για την εκπαίδευση και αξιολόγηση χειριστών UAV, ανεξαρτήτως τύπου αεροχήματος.

Το σύστημα προβλέπει τέσσερα επίπεδα πιστοποίησης BUQ (Basic UAV Qualification), τα οποία αντιστοιχούν τόσο στην κατηγορία του UAV όσο και στο επίπεδο πολυπλοκότητας του εναέριου χώρου όπου θα επιχειρεί

Το σύστημα BUQ έχει σωρευτική λογική: κάθε ανώτερο επίπεδο προϋποθέτει πλήρη κατανόηση και επιτυχία στα προηγούμενα.

Παρά την ύπαρξη αυτού του πλαισίου, υπάρχουν ακόμη σημαντικές αποκλίσεις στην πρακτική εφαρμογή του, καθώς ορισμένα κράτη υιοθετούν πλήρως το STANAG, ενώ άλλα το χρησιμοποιούν ως γενική κατευθυντήρια γραμμή. Παρ’ όλα αυτά, η ύπαρξη του BUQ αποτελεί το πιο ώριμο διεθνώς μοντέλο τυποποίησης της εκπαίδευσης χειριστών UAV, λειτουργώντας ως «κοινή γλώσσα» μεταξύ των δυτικών αεροπορικών δυνάμεων.

Στην ΕΕ

Το μοντέλο είναι καθαρά «βασισμένο στον κίνδυνο»:

• Open Category: απλή online εξέταση
• Specific: πιο προχωρημένη εκπαίδευση και πρακτικές ικανότητες
• Certified: πλήρης επαγγελματική πιστοποίηση

Στην Ουκρανία

Υπάρχουν τρεις παράλληλες πιστοποιήσεις: του στρατού (AFU), του κατασκευαστή UAV, ιδιωτικών σχολών.

Ωστόσο, δεν υπάρχει αμοιβαία αναγνώριση, συχνά ο στρατός δεν δέχεται πιστοποιήσεις ιδιωτών ή κατασκευαστών.

Στις Φιλιππίνες

Δεν απαιτείται καμία άδεια από την αρχή πολιτικής αεροπορίας για τους χειριστές της πολεμικής αεροπορίας (PAF)

Επιπλέον στην PAF, οι χειριστές UAV παραμένουν σε αυτόν τον τομέα καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας τους και δεν επιτρέπεται να μεταβούν σε άλλες πλατφόρμες. Με την εμπειρία, μπορούν να προαχθούν σε θέσεις όπως εκπαιδευτής πιλότος, δοκιμαστικός πιλότος και εξεταστής πτήσεων, απαιτώντας περίπου 500–600 ώρες πτητικής εμπειρίας.

Το αποτέλεσμα;

Ένα ανομοιογενές διεθνές πλαίσιο, χωρίς σταθερή διαλειτουργικότητα.

Ο ρόλος της ιδιωτικής εκπαίδευσης μια ανεκμετάλλευτη ευκαιρία

Ιδιωτικές σχολές, ιδίως στην Ουκρανία, παράγουν υψηλού επιπέδου χειριστές, αλλά οι πιστοποιήσεις τους δεν αναγνωρίζονται από τις Ένοπλες Δυνάμεις. Το ίδιο συμβαίνει και στις Φιλιππίνες.

Αντίθετα, στις ΗΠΑ οι ώρες πτήσης πιστοποιημένες από FAA μπορούν να αξιοποιούνται στη στρατιωτική εκπαίδευση.

Το βασικό εμπόδιο είναι οικονομικό:

η δημιουργία σχολών με πραγματικά UAV 3ης κατηγορίας απαιτεί τεράστιες επενδύσεις (διάδρομοι, υπόστεγα, αεροσκάφη αξίας εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ).

Συνδυασμένες επιχειρήσεις: Το πραγματικό έλλειμμα

Η εμπειρία της Ουκρανίας δείχνει ότι ακόμη και καλοί χειριστές UAV συχνά αντιμετωπίζουν προβλήματα στην επιχειρησιακή ενσωμάτωση:

• περιστατικά κατάρριψης φίλιων UAV από δικά τους συστήματα EW,
• αδυναμία συντονισμού με πυροβολικό ή τεθωρακισμένες μονάδες,
• κενά στη μετάδοση πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο.

Αντίθετα, οι Φιλιππίνες, εκπαιδευόμενες με ΗΠΑ και Αυστραλία, έχουν πετύχει υψηλό επίπεδο διακλαδικών ασκήσεων, με UAV να συνεργάζονται με P-8 Poseidon, T129 ATAK και FA-50.

Πιλότοι, τεχνικοί ή μαχητές;

Η αλήθεια είναι πως οι χειριστές UAV πρέπει να είναι όλα τα παραπάνω ταυτόχρονα.

Δεν επαρκεί η κλασική εκπαίδευση πιλότου, καθώς τα UAV δεν απαιτούν φυσική ικανότητα πτήσης μέσα στο αεροσκάφος.

Δεν επαρκεί η τεχνική εκπαίδευση, καθώς η λειτουργία UAV σε πεδίο μάχης απαιτεί υψηλή επιχειρησιακή αντίληψη.

Και δεν επαρκεί η εκπαίδευση μαχητή χωρίς βαθιά αεροπορική γνώση.

Ο σύγχρονος χειριστής UAV χρειάζεται:

• αεροπορική αντίληψη σαν πιλότος,
• τεχνική γνώση σαν τεχνικός,
• νοοτροπία μαχητή που επιχειρεί σε περιβάλλον πολλαπλών απειλών,
• ικανότητα συνεργασίας σε διακλαδικές επιχειρήσεις,
• ευελιξία για ταχεία μάθηση νέων συστημάτων.

Η εκπαίδευση χειριστών UAV είναι πλέον ένας από τους πιο κρίσιμους παράγοντες της στρατιωτικής ισχύος των κρατών. Και όσο τα UAV πολλαπλασιάζονται, τόσο το ερώτημα “πώς εκπαιδεύεις έναν χειριστή” μετατρέπεται σε ερώτημα στρατηγικής εθνικής άμυνας.

Υ.Γ

Με πληροφορίες από:

Should UAV operators be trained as pilots, technicians, or warfighters? (DEFENCE iQ)