Τα Shahed drones ανταγωνίζονται τους βαλλιστικούς πυραύλους.

National Guard of Ukraine

Ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι αναφέρθηκε πρόσφατα σε μία κρίσιμη παρατήρηση: τα ιρανικής σχεδίασης μη επανδρωμένα αεροσκάφη Shahed 136, έχουν πλέον εξελιχθεί σε απειλή που ανταγωνίζεται και σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνά τους παραδοσιακούς βαλλιστικούς πυραύλους. 

Σύμφωνα με τον ίδιο, η αντιμετώπιση των Shaheds απαιτεί περισσότερο από τα συμβατικά συστήματα αεράμυνας. Είναι απαραίτητη η ενεργοποίηση μιας ευρείας γκάμας μέσων, από αντιπυραυλικά συστήματα έως μαχητικά F-16 και ελικόπτερα για να περιοριστεί η ζημιά και να προστατευθεί ο άμαχος πληθυσμός. 

Ας δούμε αναλυτικά τι σημαίνουν αυτές οι δηλώσεις στην πράξη, ποια είναι τα τεχνικά και επιχειρησιακά ζητήματα που ανοίγονται, και ποιες προκλήσεις αντιμετωπίζει η Ουκρανία.

Τι καθιστά τα Shahed drones τόσο επικίνδυνα

 Έκταση και ένταση επιθέσεων (Swarm Tactics)

Οι επιθέσεις με drones αυτού του τύπου συχνά γίνονται κατά ομάδες (swarms), όπου δεκάδες ή και εκατοντάδες drones επιχειρούν ταυτόχρονα σε πολλά σημεία, προκαλώντας υπερφόρτωση των αμυντικών μέσων. Η συνεχής ροή τέτοιων επιθέσεων εξαντλεί τα αποθέματα αντιπυραυλικών και τα στελέχη των αντιστοιχων μονάδων.

Χαμηλό προφίλ και απρόβλεπτες πορείες

Σε αντίθεση με τους βαλλιστικούς πυραύλους, οι οποίοι ακολουθούν προβλεπόμενες τροχιές μετά το στάδιο εκτόξευσης, τα Shahed drones μπορούν να μεταβάλλουν πορεία, να αλλάζουν ύψος και ταχύτητα, γεγονός που σε συνδυασμό με το χαμηλό ηλεκτρομαγνητικό αποτύπωμα, δυσχεραίνει την έγκαιρη ανίχνευση και την εγκλωβισμό.

Με φορτία έως και 90 κιλά εκρηκτικής ύλης, τα Shahed drones μπορούν να καταστρέψουν κρίσιμες υποδομές εάν δεν αναχαιτιστούν. Επιπλέον, η δυνατότητα να πραγματοποιούν επιθέσεις swarm, πολλαπλά μέτωπα εξασθενεί την αμυντική γραμμή.

Στοιχεία κόστους / απόδοσης

Η χρήση ελικοπτέρων, φθηνότερων μη επανδρωμένων μέσων, ή ακόμη και τροποποιημένων αεροσκαφών για αντιμετώπιση των Shaheds, επιτρέπει στην Ουκρανία να διαφυλάσσει τα πολύ ακριβά αντιπυραυλικά πυρομαχικά (όπως οι πύραυλοι των Patriot), που είναι περιορισμένα σε ποσότητα και λίαν ακριβά. 

Οι επιχειρησιακές στρατηγικές αντιμετώπισης

πολυεπίπεδη άμυνα (layered defense)

Η Ουκρανία αξιοποιεί ένα μείγμα μεθόδων: από επίγεια αντιαεροπορικά συστήματα, έως ελικόπτερα και τροποποιημένα αεροσκάφη. Η συνεργασία πολλαπλών πλατφορμών επιτρέπει να καλυφθούν οι αδυναμίες και να δοθεί ευελιξία στην αντιμετώπιση διαφορετικών τύπων επιθέσεων.

Ένα ιδιαίτερα καινοτόμο σχήμα περιλαμβάνει ζεύγη ελικοπτέρων: το ένα με οπλισμό για καταστολή στόχων και το άλλο με αισθητήρες (πχ FLIR) για εντοπισμό, παρακολούθηση και καθοδήγηση του πρώτου. Έτσι επιτυγχάνεται καλύτερος συντονισμός και αυξημένη ακρίβεια. 

Η Ουκρανία έχει ήδη δείξει ότι είναι δυνατή η μετασκευή πολιτικών αερόσκαφων χαμηλού κόστους, όπως ψεκαστικά (crop-dusters) ώστε να φέρουν πυραύλους αέρος-αέρος (π.χ. τύπου R-73). Παρότι δεν έχουν την ευελιξία και τις δυνατότητες ενός μαχητικού, προσφέρουν σημαντική υπιστήριξη όταν τα συμβατικά μέσα είναι κορεσμένα.

Ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού διαχείριση πόρων και δυσχέρειες

Ο Ζελένσκι τόνισε ότι η βασική πρόκληση δεν είναι τόσο η παραγωγή των συστημάτων όσο η εκπαίδευση επαρκών χειριστών και προσωπικού για τη λειτουργία τους. 

Καιρικές συνθήκες & ορατότητα

Ο χειμώνας (κρύο, χιόνι, ομίχλη) και οι βροχοπτώσεις δυσχεραίνουν τη χρήση οπτικών συστημάτων και αισθητήρων υπέρυθρης ακτινοβολίας. Σε κάποιες περιπτώσεις τα ελικόπτερα και τα αεροσκάφη ενδέχεται να μην διαθέτουν επαρκή ορατότητα για στόχευση. 

Κόστος και πόροι

Κάθε αντιπυραυλικός πύραυλος που μετακινείται και χρησιμοποιείται κοστίζει δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια, σε μια σύγκρουση όπου οι επιθέσεις έρχονται ασταμάτητα, τα αποθέματα εξαντλούνται γρήγορα. 

Κλιμάκωση της τακτικής από επιτιθέμενους

Καθώς η Ουκρανία βελτιώνει τα αντιμέτρα της, ο εισβολέας πιθανόν να αναβαθμίζει τα ίδια τα drones (με καλύτερα φίλτρα, σχήματα stealth, μεγαλύτερη ταχύτητα ή αυτονομία) για να τα καταστήσει πιο δύσκολα στην ανίχνευση και καταστροφή.

Ανάγκη για διεθνή υποστήριξη

Ο Ζελένσκι υπογράμμισε ξανά ότι η διεθνής υποστήριξη σε όπλα, συστήματα αεράμυνας, αισθητήρες και τεχνογνωσία είναι καίριας σημασίας. Οι ανάγκες είναι τεράστιες και οι πόροι που διαθέτει μόνο η Ουκρανία δεν αρκούν.

Προοπτικές

Η αναγνώριση των Shahed drones ως απειλής που «ανταγωνίζεται» τους βαλλιστικούς πυραύλους σηματοδοτεί μια αλλαγή του παραδείγματος στην σύγχρονη πολεμική τεχνολογία. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για θέμα αριθμού πρόκειται για ευελιξία, παραλληλία επιθέσεων, δυνατότητα ταχείας επανασυγκρότησης και εκμετάλλευσης της αδυναμίας να καλυφθούν όλα τα σημεία ταυτόχρονα.

Η Ουκρανία, με τις προτεινόμενες τακτικές πολύ-επίπεδη άμυνα, χρήση αισθητήρων, τροποποιημένα αεροσκάφη, και ολοκληρωμένη στρατηγική διαχείρισης πόρων, επιχειρεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την απειλή.

Ωστόσο, παραμένουν σοβαρές προκλήσεις: η δαπάνη των πόρων, το ανθρώπινο δυναμικό, ο χειμώνας, η εξέλιξη των εχθρικών τεχνολογιών και φυσικά η εξάρτηση από διεθνή υποστήριξη.

Η επόμενη περίοδος είναι κρίσιμη: ο πόλεμος των drones πιθανόν θα αποτελέσει το πεδίο όπου θα καθοριστεί σε μεγάλο βαθμό το ποια στρατηγική αμυντική προσέγγιση θα επικρατήσει και αν θα καταστεί η άμυνα ένα παιγνίδι κραδασμών στην καινοτομία και την προσαρμοστικότητα.

Υ. Γ

Στην παρούσα φάση το 80% των μεγάλων drones, όπως τα Shahed 136 & τα γνωστά drones τουρκίας και χωρών της Δύσης, (Κατηγορία 2 και πάνω), δεν έχουν δυνατότητα αυτόνομης πτήσης και σε κάθε περίπτωση η πλειονότητα τους χρησιμοποιούν GPS...

Στοιχεία από μελέτη: Cheaper Precision Weapons: An Exploratory Study about the HESA Shahed 136, (Advances in Aerospace Science and Technology)

Ως εκ τούτου οι παρεμβολές (Jamming) θα συνεχίζουν για  5-10 χρόνια να αποτελούν τον κύριο τρόπο αντιμετώπισης των μεγάλων drones.