Η Στρατηγική αξία των ουκρανικών "καμικάζι" drones

Μπάμπης Παπασπύρος

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αναδείξει τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) ως ένα από τα πλέον κρίσιμα εργαλεία της σύγχρονης στρατιωτικής τεχνολογίας. Ανάμεσα στις διαφορετικές κατηγορίες drones, τα μονόδρομα επιθετικά συστήματα (One-Way Attack – OWA drones), γνωστά και ως “καμικάζι drones”, κατέχουν μια ιδιαίτερη θέση. Πρόκειται για φθηνά, αναλώσιμα μέσα, τα οποία φέρουν εκρηκτικά και αυτοκαταστρέφονται κατά την πρόσκρουση στον στόχο.

Η μελέτη του Marcel Plichta, δημοσιευμένη στο RUSI Journal το 2025, επιχειρεί μια συστηματική αποτίμηση της ουκρανικής εκστρατείας με OWA drones κατά της Ρωσίας από τα μέσα του 2022 έως τις αρχές του 2025. Τα συμπεράσματα είναι αποκαλυπτικά: τα drones αυτά, παρά την ευπάθειά τους, έχουν επιφέρει σοβαρές οικονομικές και στρατηγικές απώλειες στη Μόσχα. Παράλληλα, αναδεικνύεται ο τρόπος με τον οποίο μικρότερες δυνάμεις μπορούν να αξιοποιήσουν τεχνολογίες χαμηλού κόστους για να επιτύχουν αποτελέσματα δυσανάλογα προς τα μέσα που διαθέτουν.

Από την Πειραματική Χρήση στην Κλιμάκωση

Η πρώτη καταγεγραμμένη ουκρανική χρήση OWA drone σημειώθηκε τον Ιούνιο του 2022, όταν ένα τροποποιημένο εμπορικό drone έπληξε διυλιστήριο στο Ροστόφ. Αν και πρωτόγονο, το περιστατικό έδειξε ότι η ρωσική αεράμυνα δεν ήταν απροσπέλαστη. Μέσα στο 2022–2023, η Ουκρανία ανέπτυξε δικές της σειρές drones, όπως το Liutyi και το Bober, με εμβέλεια εκατοντάδων χιλιομέτρων και πολεμική κεφαλή 20–50 κιλών.

Ukrainian Bober loitering munition. July 2023. Ukraine. Photo credits: Serhiy Prytula

Ukrainian Liutyi UAV in the sky over the Russian Federation, March 2024

Σταδιακά, οι επιθέσεις από μεμονωμένα κτυπήματα εξελίχθηκαν σε επιχειρήσεις με δεκάδες drones, στοχεύοντας κρίσιμες υποδομές σε Κριμαία, Μόσχα, Μπριάνσκ και αλλού. Η αντίδραση της Ρωσίας ήταν χαρακτηριστική: αντιαεροπορικά συστήματα τοποθετήθηκαν ακόμη και σε στέγες κτηρίων στη Μόσχα, ενώ εφαρμόστηκαν εκτεταμένα μέτρα ηλεκτρονικού πολέμου (παρεμβολές GPS). Ωστόσο, η ανάγκη αυτή κατέδειξε ότι η ρωσική ηγεσία δεν μπορούσε να εγγυηθεί πλήρη ασφάλεια ούτε στο εσωτερικό της χώρας.

Το 2024 αποτέλεσε το σημείο καμπής. Η Ουκρανία ξεκίνησε μια μαζική εκστρατεία κατά ρωσικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, προκαλώντας διακοπή σε περίπου 14% της ικανότητας διύλισης και αύξηση τιμών καυσίμων. Η Ουάσιγκτον, ανήσυχη για πιθανή αποσταθεροποίηση της αγοράς ενέργειας, πίεσε το Κίεβο να περιορίσει τις επιθέσεις, χωρίς όμως να σταματήσει η εκστρατεία. Το φθινόπωρο του 2024, ουκρανικά drones χτύπησαν και μακρινές στρατηγικές εγκαταστάσεις, όπως radar και βάσεις αεροσκαφών, φτάνοντας έως και 1.300 χλμ. μέσα στη ρωσική επικράτεια.

Στρατηγικές Επιπτώσεις

Η ανάλυση του Plichta αναδεικνύει τρεις βασικές διαστάσεις της ουκρανικής εκστρατείας:

• Οικονομικός Αντίκτυπος

Η Ρωσία, βαθιά εξαρτημένη από την εξαγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, υπέστη σημαντικά πλήγματα. Οι ζημιές στα διυλιστήρια από τον Δεκέμβριο 2024 έως τον Ιανουάριο 2025 εκτιμώνται σε πάνω από 700 εκατομμύρια δολάρια, προκαλώντας ιστορική μείωση στις εξαγωγές καυσίμων.

• Στρατιωτικές Προκλήσεις

Αν και η Ρωσία διαθέτει ισχυρή αεράμυνα, η ανάγκη να προστατευτούν τα μετόπισθεν αποδυνάμωσε το μέτωπο. Σημαντικά περιστατικά, όπως η καταστροφή 96 ρωσικών πυραύλων σε αποθήκη στο Engels, έδειξαν ότι τα drones μπορούν να πλήξουν στρατηγικά κρίσιμα σημεία, ακόμη και υπό βαριά προστασία.

• Ψυχολογική και Πολιτική Διάσταση

Οι επιθέσεις δημιούργησαν αίσθημα ανασφάλειας στην καρδιά της Ρωσίας. Η ανάγκη να προστατευθεί ακόμη και η θερινή κατοικία του Πούτιν με αντιαεροπορικά συστήματα αποκαλύπτει το βάθος της απειλής. Παράλληλα, ο πρόεδρος Ζελένσκι μπόρεσε να χρησιμοποιήσει τις επιθέσεις αυτές ως διαπραγματευτικό χαρτί, ζητώντας «εκεχειρία στον ουρανό».

Περιορισμοί και Αντιφάσεις

Παρά τα σημαντικά αποτελέσματα, τα OWA drones έχουν περιορισμούς. Φέρουν μικρότερες κεφαλές από πυραύλους, είναι αργά και πιο ευάλωτα σε αεράμυνα και ηλεκτρονικό πόλεμο. Δεν μπορούν να καταστρέψουν ισχυρά οχυρωμένους στόχους, αλλά είναι ιδανικά για «εύκολους» στόχους όπως αποθήκες, διυλιστήρια ή κέντρα εκπαίδευσης.

Θα πρέπει να αναφέρουμε ότι, η πραγματική απειλή που δεν αντιμετωπίζεται απο συστήματα Η Π, έχει να κάνει με τα αυτόνομα OWA drones, τα οποία επιχειρούν χωρίς επαφή και επικοινωνία-εκπομπές.

Στο πλαίσιο αυτό τόσο η Ουκρανία όσο και η Ρωσία χρειάστηκε να επενδύσουν σε τεχνολογίες όπως η αυτόνομη πλοήγηση μέσω μηχανικής μάθησης με βάση το ανάγλυφο, ώστε να παρακάμπτει τις ρωσικές παρεμβολές GPS. 

Η ουκρανική εμπειρία δείχνει ότι τα OWA drones μπορούν να αλλάξουν τις ισορροπίες ενός πολέμου, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται από μικρότερες δυνάμεις εναντίον τεχνολογικά ανώτερων αντιπάλων. Η “ακριβής μάζα” που δημιουργούν, ο συνδυασμός χαμηλού κόστους, μεγάλης ποσότητας και στοχευμένων πλήγματων, μπορεί να επιφέρει δυσανάλογες απώλειες στον αντίπαλο.

Για την Ουκρανία, η εκστρατεία αυτή απέδειξε ότι η χώρα μπορεί να επιβάλει σημαντικό κόστος στη Ρωσία, όχι μόνο στο πεδίο μάχης, αλλά και στην οικονομία της. Για τη διεθνή κοινότητα, το παράδειγμα δείχνει πώς η διάδοση φθηνών αλλά αποτελεσματικών drones μπορεί να ενισχύσει μικρότερες χώρες ή ακόμη και μη κρατικούς χρήστες, θέτοντας νέες προκλήσεις στη διεθνή ασφάλεια.

Το μέλλον των πολέμων δεν θα ανήκει μόνο στα προηγμένα μαχητικά και τους ακριβούς πυραύλους, αλλά και στα μικρά, φθηνά, αναλώσιμα drones που μπορούν να μετατρέψουν την ανισότητα δυνάμεων σε στρατηγικό πλεονέκτημα.