Πώς η φιλο-παλαιστινιακή και αντι-ισραηλινή γραμμή της δικτατορίας Franco έγινε αριστερή σημαία στην Ισπανία

Μπάμπης Παπασπύρος

Η Ισπανία σήμερα αποτελεί μία από τις πιο ισχυρές φωνές κριτικής κατά του Ισραήλ στην Ευρώπη. Η κυβέρνηση Σάντσεθ χαρακτήρισε τις ενέργειες στη Γάζα «γενοκτονία», επιβάλλει εμπάργκο όπλων, απαγορεύει προσέγγιση ισραηλινών πλοίων και αεροσκαφών, και προωθεί την αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους.

Αυτή η στάση παρουσιάζεται συχνά ως «αριστερή υπερβολή» ή «προοδευτική ηθική». Ωστόσο, οι ρίζες της είναι πολύ βαθύτερες και πολύ παλαιότερες: ξεκινούν από την εποχή της δικτατορίας του Francisco Franco (1939–1975).

Το πιο εντυπωσιακό παράδοξο είναι ότι μια πολιτική που γεννήθηκε από ακροδεξιό, καθολικό-συντηρητικό και αντι-κομμουνιστικό καθεστώς, σήμερα αποτελεί κεντρικό σύνθημα της ισπανικής αριστεράς. 

Πώς μια τέτοια γραμμή μεταμορφώθηκε σε ηθική και ιδεολογική σημαία; 

Η απάντηση βρίσκεται στη συνέχεια μιας κρατικής πολιτικής που δεν ανατράπηκε ποτέ πλήρως μετά το 1975, αλλά άλλαξε ριζικά ερμηνεία, κίνητρο και πολιτικό χρώμα.

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ισπανία βρέθηκε διεθνώς απομονωμένη λόγω συμμαχίας με τον Άξονα. Ο Franco, για να σπάσει την απομόνωση, στράφηκε σε εναλλακτικούς συμμάχους: Λατινική Αμερική και αραβικό κόσμο (Ιορδανία, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος Νάσερ, Ιράκ, Λιβύη). Οι Άραβες έδωσαν ψήφους στον ΟΗΕ (ένταξη 1955), πετρέλαιο φθηνά και διπλωματική νομιμοποίηση. Σε αντάλλαγμα, η Ισπανία υιοθέτησε φιλο-αραβική γραμμή: ποτέ δεν αναγνώρισε το Ισραήλ επί Franco, καταδίκασε την κατοχή μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών (1967), ζήτησε απόσυρση από κατεχόμενα και διεθνοποίηση Ιερουσαλήμ. Η στάση ενισχύθηκε από προσωπικούς δεσμούς (Franco στο Μαρόκο), νοσταλγία για Al-Andalus και κοινή αντιπάθεια προς Βρετανία/Γαλλία.

Δεν υπήρχε ιδεολογική συγγένεια ήταν καθαρός πραγματισμός: χαμηλού κόστους κίνηση για οφέλη. Το Ισραήλ απέρριπτε κάθε προσέγγιση λόγω ναζιστικής συμπάθειας του Franco και ψήφιζε κατά της Ισπανίας στον ΟΗΕ.

Μετά τον θάνατο Franco (1975), η πολιτική δεν ανατράπηκε. Η Μετάβαση διατήρησε τις σχέσεις με Άραβες για πετρέλαιο, ισορροπία και γεωπολιτική. Η αναγνώριση Ισραήλ έγινε μόνο το 1986 (τελευταία στην ΕΕ), υπό πίεση ένταξης στην ΕΟΚ, αλλά με δήλωση συνέχισης φιλίας με αραβικό κόσμο. 

Εδώ μπαίνει η μεταμόρφωση: Η αριστερά (PSOE, Izquierda Unida, Podemos) πήρε την υπάρχουσα κρατική γραμμή και την ιδεολογικοποίησε. Την έδεσε με αντι-ιμπεριαλισμό, αντι-αποικιοκρατία, μνήμη καταστολής (παραλληλισμοί Γάζας με «Λευκή Τρομοκρατία» Franco, Καταλονία, Βάσκοι) και αντιφασισμό. 

Η σημερινή στάση απέναντι στον πόλεμο στο Ιράν (Μάρτιος 2026)

Η ίδια συνέπεια φαίνεται και στο τρέχοντα κλιμακούμενο πόλεμο Ιράν-ΗΠΑ-Ισραήλ. Ο Πέδρο Σάντσεθ καταδίκασε απερίφραστα τις μονομερείς στρατιωτικές επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν (από τέλη Φεβρουαρίου 2026), χαρακτηρίζοντάς τες «παραβίαση διεθνούς δικαίου», «άδικη και επικίνδυνη κλιμάκωση» και «παίξιμο στη ρωσική ρουλέτα με εκατομμύρια ζωές». Η Ισπανία αρνήθηκε τη χρήση των κοινών βάσεων (Rota, Morón) από τις ΗΠΑ για επιχειρήσεις κατά Ιράν, προκαλώντας οργή από Τραμπ (απειλές εμπορικού εμπάργκο) και Ισραήλ (κατηγορίες «υποστήριξης τυράννων»).

Ο Σάντσεθ επανέλαβε: «Όχι στον πόλεμο", ίδιο σύνθημα με Γάζα και Ουκρανία ζητώντας άμεση αποκλιμάκωση, διπλωματία και σεβασμό διεθνούς δικαίου, ενώ καταδίκασε και το ιρανικό καθεστώς (παραβιάσεις δικαιωμάτων, επιθέσεις σε γείτονες). 

Ο υπουργός Εξωτερικών Albares απέρριψε ως «παράλογες» τις ισραηλινές κατηγορίες ότι η Ισπανία «στέκεται με το Ιράν», τονίζοντας συνέπεια: καταδίκη όλων των παραβιάσεων (Ιράν, Ισραήλ, ΗΠΑ) και υπεράσπιση ειρήνης.

Δεν πρόκειται για ταύτιση ιδεολογιών, αλλά για ιστορική συνέχεια κρατικής πολιτικής που άλλαξε ερμηνεία και κίνητρο. Ο Franco το έκανε για προσωπική επιβίωση και συμφέρον. Η σύγχρονη αριστερά το κάνει για "αξίες, ηθική" αλλά κυρίως για πολιτική επιβίωση. Αυτό το «παράδοξο» αποκαλύπτει πόσο συχνά το συμφέρον υπερτερεί της ιδεολογίας και πώς μια πολιτική μπορεί να «μεταμφιεστεί» από δεξιά σε αριστερή χωρίς να αλλάξει ουσία, όπως φαίνεται και στη σκληρή στάση κατά του πολέμου στο Ιράν σήμερα.