Η "σιωπηλή" σύγκλιση Τουρκίας–Ισπανίας: Μια νέα γεωπολιτική δυναμική στην Ευρώπη

Η σχέση μεταξύ Τουρκίας και Ισπανίας  εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα στρατηγικής συνεργασίας στην Ευρώπη. 

Το άρθρο του Atlantic Council αναδεικνύει αυτή τη «σιωπηλή αλλά αυξανόμενη συνέργεια», η οποία δεν βασίζεται σε θεαματικές πολιτικές πρωτοβουλίες, αλλά σε έναν ρεαλιστικό και λειτουργικό συνδυασμό συμφερόντων, κυρίως στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας.

Ένα παράδοξο: απόσταση που φέρνει σύγκλιση

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα του άρθρου είναι ότι η γεωγραφική απόσταση μεταξύ των δύο χωρών λειτουργεί ως πλεονέκτημα. Σε αντίθεση με άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Ελλάδα ή η Κύπρος, η Ισπανία δεν έχει άμεσες εδαφικές ή θαλάσσιες διαφορές με την Τουρκία. Αυτό της επιτρέπει να προσεγγίζει την Άγκυρα με μεγαλύτερη ευελιξία και λιγότερες πολιτικές επιβαρύνσεις. 

Παράλληλα, η Μαδρίτη δεν αντιμετωπίζει την Τουρκία ως γεωπολιτικό ανταγωνιστή, όπως συχνά συμβαίνει με άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις (π.χ. η Γαλλία στην Ανατολική Μεσόγειο). Αντίθετα, βλέπει την Άγκυρα ως έναν χρήσιμο εταίρο για τη διαχείριση κοινών προκλήσεων, όπως η αστάθεια στη Μέση Ανατολή, η τρομοκρατία και οι μεταναστευτικές ροές. 

Αυτό το «στρατηγικό κενό» μεταξύ τους δημιουργεί χώρο για συνεργασία, χωρίς τις εντάσεις που χαρακτηρίζουν άλλες ευρωτουρκικές σχέσεις.

Η άμυνα ως πυλώνας συνεργασίας

Ο σημαντικότερος τομέας σύγκλισης είναι η αμυντική συνεργασία. Η Ισπανία έχει αναδειχθεί σε έναν από τους πιο συνεπείς και πραγματιστικούς εταίρους της Τουρκίας εντός του ευρωατλαντικού πλαισίου. 

Η συνεργασία αυτή εκδηλώνεται τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και μέσω του ΝΑΤΟ. Παραδείγματα περιλαμβάνουν την ανάπτυξη ισπανικών συστημάτων Patriot στην Τουρκία και τη συνεργασία μεταξύ αμυντικών βιομηχανιών. 

Επιπλέον, η Τουρκία έχει αρχίσει να διεισδύει στην ευρωπαϊκή αμυντική αγορά μέσω διμερών συμφωνιών, ενώ συζητείται και η συμμετοχή της σε ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία όπως το European Defence Fund ή πρωτοβουλίες όπως το SAFE. 

Η Ισπανία, σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργεί ως «γέφυρα» που διευκολύνει, έστω ανεπίσημα, την ένταξη της Τουρκίας σε ευρωπαϊκές δομές ασφάλειας.

Πολιτικοί περιορισμοί και τα όρια της συνεργασίας

Παρά τη δυναμική, η συνεργασία δεν είναι χωρίς όρια. Το βασικό εμπόδιο παραμένει το παγωμένο πλαίσιο των σχέσεων της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ενταξιακή διαδικασία της Άγκυρας έχει ουσιαστικά σταματήσει, λόγω πολιτικών διαφορών και χαμηλής ευθυγράμμισης σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. 

Επιπλέον, η ύπαρξη βέτο από κράτη-μέλη της ΕΕ και η απουσία ενός θεσμοθετημένου πλαισίου συνεργασίας ΕΕ–Τουρκίας περιορίζουν τις δυνατότητες εμβάθυνσης των σχέσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 

Η Ισπανία, αν και θετικά διακείμενη, δεν διαθέτει την απαραίτητη πολιτική επιρροή ώστε να αλλάξει αυτή την κατάσταση. Έτσι, επιλέγει μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση: εστιάζει στη διμερή συνεργασία, αποφεύγοντας τις συγκρούσεις σε επίπεδο ΕΕ.

Η σημασία του διεθνούς περιβάλλοντος

Η ενίσχυση των ισπανοτουρκικών σχέσεων δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή και η αβεβαιότητα σχετικά με τη δέσμευση των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια έχουν αναδιαμορφώσει το στρατηγικό περιβάλλον. 

Σε αυτό το πλαίσιο, χώρες όπως η Τουρκία και η Ισπανία, μεσαίες δυνάμεις με σημαντικό περιφερειακό ρόλο, αποκτούν αυξημένη σημασία. Η συνεργασία τους συμβάλλει στην ενίσχυση του «νότιου σκέλους» του ΝΑΤΟ και στη διαχείριση κρίσεων στη Μεσόγειο και πέραν αυτής. 

Επιπλέον, η πολιτική στάση της ισπανικής κυβέρνησης σε διεθνή ζητήματα, όπως οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, ενισχύει την εικόνα της ως «αξιόπιστου και ισορροπημένου» συνομιλητή για την Τουρκία. 

Μια «θετική ατζέντα» χωρίς θεσμική εμβάθυνση

Το άρθρο τονίζει ότι η σχέση Τουρκίας–Ισπανίας βασίζεται σε μια «θετική ατζέντα», η οποία διατηρείται παρά τις ευρύτερες εντάσεις στις ευρωτουρκικές σχέσεις. Ωστόσο, αυτή η συνεργασία παραμένει κυρίως διμερής και δύσκολα μεταφράζεται σε θεσμική πρόοδο σε επίπεδο ΕΕ. 

Με άλλα λόγια, η Ισπανία μπορεί να συμβάλει στη «νομιμοποίηση» της Τουρκίας ως παράγοντα ασφάλειας στην Ευρώπη, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να ανοίξει τον δρόμο για βαθύτερη ενσωμάτωση της Άγκυρας στις ευρωπαϊκές δομές.

Η «σιωπηλή συνέργεια» μεταξύ Τουρκίας και Ισπανίας αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η γεωπολιτική πραγματικότητα υπερβαίνει τις θεσμικές αγκυλώσεις. Μέσα σε ένα κατακερματισμένο ευρωπαϊκό περιβάλλον ασφάλειας, οι διμερείς συνεργασίες αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.

Η περίπτωση αυτή δείχνει ότι:

Η απουσία ιστορικών ή γεωπολιτικών συγκρούσεων μπορεί να διευκολύνει τη συνεργασία.

Η άμυνα λειτουργεί ως βασικός καταλύτης στρατηγικής σύγκλισης.

Οι διμερείς σχέσεις μπορούν να προχωρούν ακόμη και όταν οι θεσμικές σχέσεις (όπως με την ΕΕ) παραμένουν στάσιμες.

Τελικά, η ισπανοτουρκική συνεργασία δεν αποτελεί μόνο μια διμερή επιτυχία, αλλά και ένα πιθανό «μοντέλο» για το πώς η Ευρώπη μπορεί να συνεργαστεί με την Τουρκία στο μέλλον: όχι απαραίτητα μέσω πλήρους ένταξης, αλλά μέσω ευέλικτων και στοχευμένων στρατηγικών συνεργασιών.

Atlantic Council