Η "διπλωματία του χαμόγελου" : Τι κρύβεται πίσω από τις δηλώσεις Ερντογάν;

Μπάμπης Παπασπύρος

Η πρόσφατη συνάντηση του Έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Τούρκο Πρόεδρο Ερντογάν άφησε πίσω της μια φαινομενικά νηνεμία. Η δήλωση του Τούρκου Προέδρου ότι τα προβλήματα «δεν είναι άλυτα στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, αρκεί να υπάρχει καλή θέληση», αντηχεί στα αυτιά της διεθνούς κοινότητας ως μια φωνή λογικής. Ωστόσο, στην πολιτική σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου, οι λέξεις σπάνια έχουν το νόημα που τους δίνει το λεξικό.

Η Παγίδα του «Διεθνούς Δικαίου»

Για την Αθήνα, η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου είναι σαφής: Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Για την Άγκυρα, όμως, η ίδια φράση χρησιμοποιείται ως «ομπρέλα» για την αρχή της ευθυδικίας. Η Τουρκία δεν επιδιώκει μια λύση βασισμένη σε αυστηρούς νομικούς κανόνες που δίνουν πλήρη επήρεια στα νησιά, αλλά μια πολιτική συμφωνία που θα διαμοιράζει την περιοχή με βάση το μέγεθος των ακτογραμμών της.

Στρατηγική «Πακέτο» αντί για «Μία Διαφορά»

Η ουσία της δήλωσης Ερντογάν κρύβει την επιδίωξη μιας συνολικής διαπραγμάτευσης (package deal). Ενώ η πάγια ελληνική θέση αναγνωρίζει ως μοναδική νομική διαφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, η Άγκυρα επιχειρεί να σύρει την Αθήνα σε ένα τραπέζι όπου όλα θα είναι υπό συζήτηση:

• Η κυριαρχία των νησιών.
• Το δικαίωμα άμυνας των νησιών (αποστρατικοποίηση).
• Ο προσδιορισμός του εναέριου χώρου.

Πρόκειται για μια στρατηγική «όλα για όλα». 

Η Τουρκία γνωρίζει ότι αν η υπόθεση φτάσει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης μόνο για την υφαλοκρηπίδα, οι πιθανότητές της είναι περιορισμένες. Αν όμως καταφέρει να παρουσιάσει μια δέσμη ζητημάτων ως «διασυνδεδεμένα», ελπίζει σε μια απόφαση-συμβιβασμό που θα ικανοποιεί μέρος των διεκδικήσεών της σε θέματα κυριαρχίας.

Η «Καλή θέληση» ως τακτικισμός

Η αναφορά σε «καλή θέληση» και «εποικοδομητικό διάλογο» εξυπηρετεί δύο στόχους:

• Δυτική Αποδοχή: Η Τουρκία θέλει να αποτινάξει την εικόνα του ταραχοποιού στην Ανατολική Μεσόγειο, ώστε να ξεκλειδώσει εξοπλιστικά προγράμματα και οικονομικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ και την ΕΕ.
• Πίεση στην Αθήνα: Μεταθέτει το βάρος της «αδιαλλαξίας» στην ελληνική πλευρά. Αν η Ελλάδα αρνηθεί να συζητήσει το «πακέτο» των τουρκικών αιτιάσεων, η Άγκυρα θα την κατηγορήσει ότι δεν επιδεικνύει την απαραίτητη «καλή θέληση».

Πίσω από τα χαμόγελα και τις αβρότητες, η Τουρκία δεν έχει υποχωρήσει ούτε εκατοστό από τις αναθεωρητικές της βλέψεις. Η δήλωση Ερντογάν δεν είναι μια πρόσκληση σε νομική διευθέτηση, αλλά μια πρόσκληση σε μια πολιτική συναλλαγή.

Η Ελλάδα καλείται να διαχειριστεί μια περίοδο «ήρεμων νερών» χωρίς να επιτρέψει τη θεσμοποίηση μιας ατζέντας που αμφισβητεί κεκτημένα κυριαρχικά δικαιώματα. 

Ο δρόμος προς τη Χάγη παραμένει μακρύς και, όπως φαίνεται, η Άγκυρα θέλει να τον γεμίσει με «αγκάθια» που η Αθήνα δεν πρέπει να αγγίξει.