Η USAF ο “Χάρτης Μετάβασης” στο άγνωστο και η κρίσιμη πρόκληση της συντήρησης

Μπάμπης Παπασπύρος

Στην Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ (USAF), η έννοια της επιχειρησιακής ετοιμότητας δεν περιορίζεται στους 315.000 εν ενεργεία αξιωματικούς και υπαξιωματικούς. 

Αντιθέτως, στηρίζεται σε έναν λιγότερο προβεβλημένο αλλά απολύτως κρίσιμο πυλώνα: το Air Force Civilian Service (AFCS). Περίπου 170.000 πολιτικοί υπάλληλοι, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στο ήμισυ της δύναμης του ενεργού προσωπικού, αποτελούν τη «γνωσιακή και τεχνική ραχοκοκαλιά» της USAF.

Οι civilians της USAF δεν είναι απλοί διοικητικοί υπάλληλοι. Καλύπτουν πάνω από 600 διαφορετικές εργασίες και εργάζονται δίπλα στους στρατιωτικούς σε όλο το φάσμα των αποστολών: από τη συντήρηση οπλικών συστημάτων, την υποστήριξη, και την ανάπτυξη λογισμικού, μέχρι την έρευνα, τη διασύνδεση με τη βιομηχανία και την υποστήριξη προηγμένων εργαστηρίων. Είναι αυτοί που προσφέρουν συνέχεια, τεχνογνωσία βάθους και σταθερότητα σε ένα σύστημα όπου οι στρατιωτικοί αλλάζουν θέσεις και μονάδες σε τακτική βάση.

Ιδιαίτερα στον τομέα της συντήρησης οπλικών συστημάτων, ο ρόλος τους είναι καθοριστικός. Οι πολιτικοί υπάλληλοι της USAF εκτελούν βαριές συντηρήσεις, γενικές επιθεωρήσεις, αναβαθμίσεις και διαγνωστικές εργασίες υψηλής εξειδίκευσης, τόσο σε επίπεδο depots (Air Force Sustainment Centers) όσο και στο πεδίο. Παρέχουν τεχνική καθοδήγηση, εκπαιδεύουν στρατιωτικό προσωπικό, υποστηρίζουν σύνθετα ηλεκτρονικά και λογισμικά συστήματα, ενώ συχνά λειτουργούν ως κρίκοι σύνδεσης με τους κατασκευαστές και τα προγράμματα R&D. Χωρίς αυτούς, πολλά σύγχρονα οπλικά συστήματα απλώς δεν μπορούν να παραμείνουν επιχειρησιακά.

Η ίδια η USAF αναγνωρίζει τους civilians ως «force multipliers» και ουδείς αμφισβητεί ότι αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της αμερικανικής αεροπορικής ισχύος.

Το ελληνικό μοντέλο: όταν οι Υπαξιωματικοί σηκώνουν όλο το βάρος

Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι διαμετρικά αντίθετη. Οι πολιτικοί υπάλληλοι στις Ένοπλες Δυνάμεις και ειδικά στην Πολεμική Αεροπορία έχουν εδώ και χρόνια περιοριστεί δραστικά και δεν πρόκειται να αυξηθούν. Ο ρόλος που στις ΗΠΑ επιτελούν δεκάδες χιλιάδες εξειδικευμένοι civilians έχει μετακυλιστεί σχεδόν εξ ολοκλήρου στους αξιωματικούς και κυρίως στους υπαξιωματικούς.

Στην πράξη, οι Έλληνες υπαξιωματικοί αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της συντήρησης. Είναι αυτοί που διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα των αεροσκαφών, των πλοίων και των λοιπών οπλικών συστημάτων, συχνά με περιορισμένα μέσα, αυξημένο φόρτο εργασίας και χωρίς τη θεσμική υποστήριξη που θα αντιστοιχούσε στη βαρύτητα του έργου τους. Η τεχνογνωσία τους δεν είναι απλώς επιχειρησιακή, είναι συσσωρευμένη εμπειρία δεκαετιών, δύσκολα αντικαταστάσιμη.

Ο «Χάρτης μετάβασης» και οι επερχόμενοι κίνδυνοι

Μετά την ψήφιση του νόμου του ΥΠΕΘΑ «Χάρτης μετάβασης στη νέα εποχή», αναδύονται σοβαρές ανησυχίες για το μέλλον αυτού του μοντέλου. Η εκτίμηση που διατυπώνεται από ανθρώπους που γνωρίζουν το σύστημα εκ των έσω είναι ότι, η δημιουργία Διακλαδικής Διοίκησης Εκπαίδευσης θα οδηγήσει, αργά ή γρήγορα, στην κατάργηση των Διοικήσεων Εκπαίδευσης της Αεροπορίας και του Ναυτικού (ΔΑΕ και ΔΝΕ). Ο κεντρικός έλεγχος όλων των στρατιωτικών σχολών δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα αναβαθμίσει την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης, αντίθετα ενδέχεται να οδηγήσει σε ομογενοποίηση προς τα κάτω και απώλεια εξειδίκευσης.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η απαξίωση του θεσμού των υπαξιωματικών. Εάν, όπως εκτιμάται, το νέο θεσμικό πλαίσιο αποθαρρύνει τη φοίτηση στις ΑΣΣΥ (κάτι που έχει ήδη ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια), τότε σε λίγα χρόνια ο αριθμός των εισακτέων θα καταστεί μη βιώσιμος. Το κλείσιμο των σχολών θα είναι νομοτελειακό. 

Το επόμενο βήμα; Η κάλυψη των αναγκών με «εθελοντές», οι οποίοι, μετά από εκπαίδευση λίγων εβδομάδων, θα τοποθετούνται στις μονάδες για να εκτελέσουν καθήκοντα που σήμερα απαιτούν χρόνια εκπαίδευσης και εμπειρίας.

Η συντήρηση ως Αχίλλειος πτέρνα

Όλες αυτές οι εξελίξεις οδηγούν σε ένα αναπόφευκτο συμπέρασμα: η συντήρηση των οπλικών συστημάτων θα πληγεί καίρια. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου η απώλεια στρατιωτικού προσωπικού μπορεί έως έναν βαθμό να αντισταθμιστεί από ένα ισχυρό και εξειδικευμένο πολιτικό δυναμικό, η Ελλάδα δεν διαθέτει τέτοιο «δίχτυ ασφαλείας». Εάν αποδυναμωθεί ο κορμός των υπαξιωματικών, δεν υπάρχει εναλλακτικός μηχανισμός για να καλύψει το κενό.

Η επιχειρησιακή ισχύς δεν κρίνεται μόνο από το πόσα αεροσκάφη ή πλοία αποκτάς, αλλά από το πόσα μπορείς να κρατήσεις αξιόμαχα σε βάθος χρόνου. Η συντήρηση δεν είναι δευτερεύον ζήτημα είναι στρατηγικό. Κι όμως, φαίνεται να αποτελεί την «επόμενη πρόκληση» που δεν απασχολεί όσο θα έπρεπε τους σχεδιαστές της πολιτικής άμυνας.

Στο σημείο αυτό τονίζεται ότι κάθε άλλο παρά τυχαία, ήταν η δήλωση του ΥΕΘΑ Νίκου Δένδια στη βουλή: "Δεν μπορούν τα αεροπλάνα να συντηρηθούν από ιδιώτες...;"

Η σύγκριση με την USAF δεν γίνεται για λόγους μίμησης, αλλά για λόγους κατανόησης. 

Όταν η ισχυρότερη αεροπορία του κόσμου επενδύει μαζικά σε ανθρώπινο κεφάλαιο υψηλών δεξιοτήτων για να διασφαλίσει την αυτονομία στη συντήρηση και υψηλές διαθεσιμότητες, η απαξίωση εκείνων που στην Ελλάδα επιτελούν ακριβώς αυτόν τον ρόλο δεν είναι απλώς σφάλμα. Είναι στρατηγικό ρίσκο.