Μετασχηματισμός των Ενόπλων Δυνάμεων και Στελέχωση -Το αθέατο στοίχημα της "νέας εποχής"

Μπάμπης Παπασπύρος

Η Ελλάδα εισέρχεται σε μία από τις πιο εκτεταμένες περιόδους ανανέωσης και εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων από τη δεκαετία του 1990. Η απόκτηση προηγμένων οπλικών συστημάτων, μαχητικά F-35, νέες φρεγάτες πολλαπλών ρόλων, αντιαεροπορικά συστήματα στο πλαίσιο της «Ασπίδας του Αχιλλέα», καθώς και η μαζική ενσωμάτωση συστημάτων drone και anti-drone σε επίπεδο μονάδας, αντανακλά τη βούληση της χώρας να διατηρήσει αξιόπιστη αποτρεπτική ισχύ σε ένα ολοένα πιο ασταθές περιβάλλον ασφάλειας.

Ωστόσο, η τεχνολογική αναβάθμιση δεν λειτουργεί ποτέ αυτόνομα. Κάθε σύγχρονο οπλικό σύστημα προϋποθέτει ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης, συνεχή εκπαίδευση και έναν ρεαλιστικό οργανωτικό σχεδιασμό. Το κρίσιμο ερώτημα που αναδύεται είναι σαφές: έχει υπολογιστεί με ακρίβεια ο απαιτούμενος αριθμός και το κατάλληλο προφίλ στελεχών για τη λειτουργία και υποστήριξη αυτού του νέου οπλοστασίου;

Το νέο οπλοστάσιο και ο πολλαπλασιασμός των απαιτήσεων σε προσωπικό

Τα σύγχρονα οπλικά συστήματα δεν είναι απλώς «πιο ισχυρά» από τα προηγούμενα. Είναι σαφώς πιο σύνθετα, ενσωματωμένα σε δικτυοκεντρικά περιβάλλοντα και απαιτούν υψηλό επίπεδο τεχνικής και επιχειρησιακής κατάρτισης.

Χαρακτηριστικά:

F-35: Η επιχειρησιακή αξιοποίησή τους δεν περιορίζεται στους ιπτάμενους. Απαιτείται εκτεταμένο προσωπικό συντήρησης, τεχνικοί λογισμικού, αναλυτές δεδομένων, ειδικοί κυβερνοασφάλειας και υποδομές υψηλών προδιαγραφών.

Νέες φρεγάτες: Αν και αριθμητικά τα πληρώματα μπορεί να είναι μικρότερα, η απαίτηση για τεχνολογική εξειδίκευση, διαλειτουργικότητα και συνεχή εκπαίδευση είναι σαφώς αυξημένη

Αντιαεροπορικά και αντιβαλλιστικά συστήματα: Προϋποθέτουν προσωπικό με βαθιά γνώση δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων, αισθητήρων και διασύνδεσης με συμμαχικά συστήματα.

Drone και anti-drone: Η καθολική ενσωμάτωσή τους σε όλες τις μονάδες δημιουργεί νέες ειδικότητες, νέες δομές και πρόσθετες ανάγκες σε τεχνικούς και χειριστές.

Η τεχνολογία, επομένως, δεν μειώνει αυτομάτως τις ανάγκες σε προσωπικό. Τις μετασχηματίζει και συχνά τις αυξάνει ποιοτικά.

Υπάρχει επαρκής και επικαιροποιημένος σχεδιασμός στελέχωσης;

Οι Ένοπλες Δυνάμεις διαχρονικά εκπονούν μελέτες δομής δυνάμεων και οροφής προσωπικού. Ωστόσο, η ταχύτητα και η έκταση της τρέχουσας εξοπλιστικής μετάβασης εγείρουν εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο οι μελέτες αυτές:

• έχουν επικαιροποιηθεί με βάση τα νέα συστήματα
• λαμβάνουν υπόψη τον ρυθμό αποστρατειών και την μείωση της οροφής,
• συνυπολογίζουν τη δημογραφική συρρίκνωση,
• εξασφαλίζουν επιχειρησιακή συνέχεια σε βάθος χρόνου.

Η διεθνής εμπειρία, ιδίως από χώρες που ενσωμάτωσαν συστήματα όπως το F-35, δείχνει ότι η επιτυχής μετάβαση απαιτεί πολυετείς προσαρμογές στο ανθρώπινο δυναμικό, όχι μόνο σε επίπεδο αριθμών αλλά και κουλτούρας και δεξιοτήτων.

Μείωση οροφής, αποστρατείες και το στρατηγικό παράδοξο

Με τις αποστρατείες Αξιωματικών μέσω έκτακτων κρίσεων του 2026 σύμφωνα με το νόμο περί εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων, μειώνεται κατά 372 ο συνολικός αριθμός των Συνταγματαρχών και αντίστοιχων βαθμών. Το 2025 είχαμε 793 λιγότερους αξιωματικούς, αριθμό-ρεκόρ έπειτα από κρίσεις στους αντίστοιχους βαθμούς...

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται:

• σταδιακή μείωση της οροφής προσωπικού
• μαζική έξοδος έμπειρων στελεχών,
• δυσκολία προσέλκυσης νέων,
• αυξημένη ζήτηση για ειδικότητες υψηλής τεχνολογίας.

Το αποτέλεσμα είναι ένα εμφανές παράδοξο: περισσότερα και πιο σύνθετα οπλικά συστήματα, με λιγότερους ανθρώπους για να τα υποστηρίξουν. Πρόκειται για μια εξίσωση που, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, ενέχει σοβαρό επιχειρησιακό ρίσκο

Ο «Χάρτης Μετάβασης στη Νέα Εποχή» και το κίνητρο των νέων στελεχών

Ο νέος νόμος επιχειρεί να εκσυγχρονίσει τη λειτουργία των Ενόπλων Δυνάμεων. Ωστόσο, κάθε μεταρρύθμιση που επηρεάζει:

• τη σταδιοδρομία,
• τις προοπτικές εξέλιξης,
• το εργασιακό περιβάλλον,
• τα κίνητρα παραμονής,

μπορεί να λειτουργήσει είτε ενισχυτικά είτε αποτρεπτικά για τους νέους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς.

Χωρίς σαφή επαγγελματικά μονοπάτια, ανταγωνιστικές αποδοχές και θεσμική σταθερότητα, υπάρχει ο κίνδυνος η «νέα εποχή» να μην προσελκύσει τη νέα γενιά στελεχών που απαιτείται για να την υποστηρίξει.

Το πραγματικό στοίχημα: Όπλα και άνθρωποι σε ισορροπία

Η επιτυχία του μετασχηματισμού εξαρτάται από τρεις κρίσιμους άξονες:

• Μακροπρόθεσμο σχεδιασμό στελέχωσης, συνδεδεμένο άμεσα με κάθε νέο σύστημα.
• Επένδυση στην εκπαίδευση και την επανεκπαίδευση, με σύγχρονες δομές και συνεργασίες
• Ενίσχυση της ελκυστικότητας του στρατιωτικού επαγγέλματος, ώστε να διασφαλιστεί η ανανέωση και η διατήρηση του ανθρώπινου δυναμικού.

Η τεχνολογική αναβάθμιση των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων είναι αναγκαία και στρατηγικά ορθή. Όμως, χωρίς επαρκές, εξειδικευμένο και με κίνητρα προσωπικό, ακόμη και τα πιο προηγμένα οπλικά συστήματα κινδυνεύουν να παραμείνουν υποαξιοποιημένα.

Το πραγματικό στοίχημα της «νέας εποχής» δεν είναι μόνο τι θα αποκτήσει η χώρα, αλλά ποιοι και πόσοι θα κληθούν να το αξιοποιήσουν. Εκεί θα κριθεί τελικά η επιτυχία ή η αποτυχία του μετασχηματισμού.