Μη Επανδρωμένα Συστήματα: Η ανάγκη εθνικής στρατηγικής και όχι αγορών "από το ράφι"

Μπάμπης Παπασπύρος

Η σύγκριση της ελληνικής με την τουρκική πλευρά στον τομέα των μη επανδρωμένων πλατφορμών (UAV, UGV, USV) είναι σήμερα αναπόφευκτη και δυστυχώς αποκαλυπτική. Η Τουρκία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατηγορία, όχι μόνο λόγω της ποσότητας των συστημάτων που διαθέτει, αλλά κυρίως επειδή όχι μόνο  αντιγράφει αλλά τα σχεδιάζει, τα αναπτύσσει και κατασκευάζει εγχώρια. Το αποτέλεσμα είναι ένα ώριμο οικοσύστημα αμυντικής βιομηχανίας που τροφοδοτείται από εξαγωγές δισεκατομμυρίων ευρώ, με σημαντικό μέρος αυτών να προέρχεται από την πώληση μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Αντιθέτως, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται σε θέση στρατηγικής υστέρησης, παρά το γεγονός ότι κατά τη δεκαετία του ’80 και του ’90 πρωτοπορούσε , σε σύγκριση με την Τουρκία, με τα ελληνικής σχεδίασης και κατασκευής μη επανδρωμένα αεροσκάφη "ΠΗΓΑΣΟΣ". Η ιστορική αυτή εμπειρία καταδεικνύει ότι η χώρα διέθετε και εξακολουθεί να διαθέτει, το ανθρώπινο δυναμικό και την τεχνογνωσία, τα οποία όμως δεν μετουσιώθηκαν σε διαχρονική εθνική στρατηγική και βιομηχανική συνέχεια.

Η πληθώρα και η επιχειρησιακή ωρίμανση των τουρκικών μη επανδρωμένων συστημάτων δημιουργούν σήμερα ένα ποσοτικό και ποιοτικό πλεονέκτημα, στο οποίο η Ελλάδα, υπό τις παρούσες συνθήκες, δεν διαθέτει πειστική απάντηση. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν σχετικά φθηνές πλατφόρμες UAV καλούνται να αντιμετωπιστούν με πανάκριβες επανδρωμένες πλατφόρμες της Πολεμικής Αεροπορίας ή του Πολεμικού Ναυτικού, δημιουργώντας μια εξόχως ασύμμετρη σχέση κόστους–αποτελέσματος.

Σε αυτό το περιβάλλον, η ανάγκη για προσιτές, ευέλικτες και εγχώρια ελεγχόμενες λύσεις είναι επιτακτική. Όπως γράφει η "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" , θεσμικά, τον ρόλο αυτό έχει αναλάβει το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ), το οποίο καλείται να αποτελέσει τον καταλύτη για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και επιχειρησιακών απαντήσεων. Ωστόσο, πρόσφατες επιλογές φαίνεται να κινούνται σε κατεύθυνση που απομακρύνεται από τη λογική της εγχώριας καινοτομίας και προσεγγίζει εκ νέου τη γνωστή πρακτική των έτοιμων λύσεων από το εξωτερικό.

Η επιλογή αυτή μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, όμως συνοδεύεται από σοβαρά μειονεκτήματα: υψηλό κόστος, περιορισμένη επιχειρησιακή αυτονομία, εξάρτηση από τρίτους και το κυριότερο καθήλωση της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας στον ρόλο του παθητικού παρατηρητή. Μια τέτοια πορεία δεν συνιστά στρατηγική, αλλά διαχείριση της αδυναμίας.

Είναι, επομένως, αναγκαίο τα προγράμματα που χρηματοδοτούνται μέσω του ΕΛΚΑΚ  να ενταχθούν σε ένα σαφές και αυστηρό πλαίσιο. Οι εταιρείες που λαμβάνουν χρηματοδότηση οφείλουν να είναι ελληνικές, εγγεγραμμένες στον Μητρώο Κατασκευαστών Αμυντικού Υλικού (ΜΚΑΥ), με πραγματικές δομές, υποδομές και εξειδικευμένο προσωπικό, καθώς και με πιστοποιημένα ποιοτικά πρότυπα. Η χρηματοδότηση δεν μπορεί να λειτουργεί ως βιτρίνα, αλλά ως επένδυση σε υπαρκτές παραγωγικές δυνατότητες.

Ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στον σχεδιασμό και στα κρίσιμα συστήματα των UAV, από τα συστήματα ελέγχου και επικοινωνιών έως τα λογισμικά και τα υποσυστήματα αποστολής. Αυτά οφείλουν να είναι ελληνικής σχεδίασης και πνευματικής ιδιοκτησίας. Μόνο έτσι διασφαλίζεται πραγματική αυτονομία, δυνατότητα εξέλιξης και απεξάρτηση από εξωτερικούς περιορισμούς ή πολιτικές δεσμεύσεις.

Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών θα έπρεπε να μας έχει διδάξει. Η συνεχής αγορά έτοιμων συστημάτων «από το ράφι» δεν δημιούργησε ποτέ εθνική ικανότητα, ούτε βιομηχανική συνέχεια. Δημιούργησε, αντίθετα, μια χώρα–πελάτη, εξαρτημένη από τις επιλογές και τα χρονοδιαγράμματα τρίτων. Δεν έχουμε ανάγκη από  εταιρείες-βιτρίνα , χωρίς υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό, που απλώς μεταπωλούν εισαγόμενα συστήματα ή αμφιβόλου ποιότητας λύσεις. Έχουμε ανάγκη από εταιρείες «με σάρκα και οστά», που να παράγουν, να εξελίσσουν και να αναλαμβάνουν ευθύνη για τα προϊόντα τους.

Αν η Ελλάδα επιθυμεί να πάψει να είναι απλώς αγοραστής και να μετατραπεί σε δημιουργό και παραγωγό στον αμυντικό τομέα, τότε η επιλογή είναι ξεκάθαρη: εθνική στρατηγική, επένδυση στην εγχώρια καινοτομία και πολιτική βούληση να στηριχθεί η πραγματική ελληνική αμυντική βιομηχανία. Οτιδήποτε λιγότερο απλώς αναπαράγει το ίδιο αδιέξοδο, με μεγαλύτερο κόστος και μικρότερη ασφάλεια.