Το σχέδιο της Άγκυρας για 12 ν.μ. δυτικά του 25ου και 3 ν.μ. για το Αιγαίο

Το παρόν άρθρο, βασίζεται σε πρόταση του Dr. Serhat S. Çubukçuoğlu " Rethinking Equitable Maritime Delimitation between Türkiye and Greece "που δημοσιεύθηκε στις 19 Ιανουαρίου 2026 στο SAIS Review of International Affairs. Το περιοδικό ιδρύθηκε το 1956 ως ενημερωτικό δελτίο αποφοίτων της Paul H. Nitze School of Advanced International Studies (SAIS) του Johns Hopkins University, και από το 1981 λειτουργεί ως πλήρως ακαδημαϊκό περιοδικό διεθνών σχέσεων. Η συγκεκριμένη πρόταση επιχειρεί μια συστηματική επαναξιολόγηση των αρχών «δίκαιης οριοθέτησης» στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αξιοποιώντας γεωγραφικά δεδομένα, διεθνή νομολογία και ιστορικές συμφωνίες που διαμόρφωσαν το σημερινό πλαίσιο

Γράφει ο Dr. Serhat S. Çubukçuoğlu:

1. Η χαμένη ευκαιρία του 2003 και το πολιτικό υπόβαθρο

Η αποκάλυψη του Χρήστου Ροζάκη ότι το 2003 Ελλάδα και Τουρκία έφτασαν πολύ κοντά σε συμφωνία για το Αιγαίο αναδεικνύει μια σπάνια στιγμή σύγκλισης. Η τότε προτεινόμενη λύση προέβλεπε:

- 12 ν.μ. για τις ηπειρωτικές ακτές Ελλάδας και Τουρκίας,

- 12 ν.μ. για τα ελληνικά νησιά δυτικά του 25°E,

- 6 ν.μ. για τα νησιά ανατολικά του 25°E,

- καμία ρύθμιση για «γκρίζες ζώνες» ή ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα.

Η συμφωνία κατέρρευσε λόγω πολιτικών υπολογισμών στην Αθήνα και της μεταβολής της τουρκικής στάσης όταν η Άγκυρα θεώρησε ότι η ΕΕ δεν θα επέβαλλε κυρώσεις. Η ιστορική αυτή στιγμή δείχνει ότι, παρά τις εντάσεις, υπήρξαν περίοδοι όπου μια ρεαλιστική λύση ήταν εφικτή.

2. Το νομικό πλαίσιο: UNCLOS, 12 ν.μ. και το “casus belli”

Η Ελλάδα, ως συμβαλλόμενο μέρος της UNCLOS, θεωρεί ότι έχει δικαίωμα μονομερούς επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. Η Τουρκία, που δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση, υποστηρίζει ότι μια τέτοια κίνηση στο Αιγαίο θα την εγκλώβιζε γεωγραφικά και στρατηγικά. Γι’ αυτό το 1995 η τουρκική Εθνοσυνέλευση εξέδωσε το γνωστό casus belli.

Τα αριθμητικά δεδομένα εξηγούν την τουρκική ανησυχία:

- Στα 6 ν.μ.: Ελλάδα 43,5%, Τουρκία 7,5%, διεθνή ύδατα 49%.

- Στα 12 ν.μ.: Ελλάδα 71%, Τουρκία 9%, διεθνή ύδατα 20%.

Η επέκταση θα μετέτρεπε το Αιγαίο σε μια θάλασσα σχεδόν αποκλειστικά ελληνική, περιορίζοντας την τουρκική πρόσβαση στην ανοιχτή θάλασσα και τις στρατιωτικές της δραστηριότητες.

3. Η πρόταση της μελέτης: 12 ν.μ. δυτικά – 3 ν.μ. ανατολικά του 25°E

Η μελέτη προτείνει μια ριζοσπαστική αλλά γεωγραφικά τεκμηριωμένη λύση:

- Δυτικά του 25°E: χωρικά ύδατα 12 ν.μ. για την Ελλάδα.

- Ανατολικά του 25°E: 3 ν.μ. για Ελλάδα και Τουρκία, σύμφωνα με το πνεύμα της Συνθήκης της Λωζάννης.

- Αντίστοιχη λογική για την ΑΟΖ: Ελλάδα κυρίως δυτικά, Τουρκία κυρίως ανατολικά.

Το αποτέλεσμα θα ήταν περίπου:

- 55% του Αιγαίου υπό ελληνική κυριαρχία,

- 45% υπό τουρκική επιρροή ή διεθνή ύδατα.

Η πρόταση στηρίζεται σε δύο βασικές αρχές:

- Η γεωγραφία υπερισχύει των νομικών αφαιρέσεων, όπως δείχνει η νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου.

- Τα νησιά δεν μπορούν να “ακυρώνουν” την πρόσβαση ενός μεγάλου ηπειρωτικού κράτους στη θάλασσα.

4. Ο 25ος μεσημβρινός ως φυσικό και γεωλογικό όριο

Ο 25ος μεσημβρινός δεν είναι αυθαίρετος. Αντιστοιχεί σε:

- φυσικό γεωλογικό όριο μεταξύ ευρωπαϊκής και ασιατικής υφαλοκρηπίδας,

- σημείο αλλαγής της μορφολογίας του βυθού,

- διαχωριστική γραμμή δύο διαφορετικών θαλάσσιων συστημάτων.

Η Τουρκία υποστηρίζει ότι τα νησιά ανατολικά αυτής της γραμμής βρίσκονται πάνω στη φυσική προέκταση της Ανατολίας και δεν μπορούν να παράγουν πλήρη δικαιώματα ΑΟΖ.

5. Το ζήτημα των νησιών και η διεθνής νομολογία

Το άρθρο επισημαίνει ότι

- Τα ελληνικά νησιά αποτελούν μόλις 10% της επιφάνειας του Αιγαίου.

- Δεν υπάρχει διεθνές προηγούμενο όπου νησιά τόσο μικρά και τόσο κοντά σε ξένη ηπειρωτική ακτή να παράγουν 92% της ΑΟΖ.

- Το ICJ δίνει προτεραιότητα στις ηπειρωτικές ακτές στο 80% των αποφάσεων.

Επομένως, η ελληνική θέση περί πλήρους επήρειας όλων των νησιών δεν είναι συμβατή με τη διεθνή πρακτική.

6. Η Ανατολική Μεσόγειος: διαφορετική γεωγραφία, διαφορετική λογική

Σε αντίθεση με το Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο:

- τα χωρικά ύδατα έχουν μικρή σημασία λόγω μεγάλων αποστάσεων,

- το πραγματικό ζήτημα είναι η ΑΟΖ.

Η Ελλάδα αποδίδει τεράστια επήρεια σε Ρόδο, Κάρπαθο, Κάσο και ιδιαίτερα στο Καστελλόριζο, διεκδικώντας περίπου 88.000 km². Η Τουρκία θεωρεί ότι αυτό δημιουργεί «αποκλεισμούς» και ότι η δίκαιη κατανομή θα της έδινε περίπου 80% της επίμαχης περιοχής.

Το άρθρο υπογραμμίζει:

- Το Καστελλόριζο, σε απόσταση <1 ν.μ. από την Τουρκία, δεν μπορεί να παράγει ΑΟΖ.

- Η Ελλάδα δεν είναι αρχιπελαγικό κράτος και δεν μπορεί να χρησιμοποιεί ευθείες γραμμές βάσης.

- Η αρχή «η ξηρά κυριαρχεί της θάλασσας» ευνοεί την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο.

7. Πολιτικά εμπόδια και ρεαλισμός

Η προτεινόμενη λύση, αν και γεωγραφικά συνεκτική, προσκρούει σε σοβαρά πολιτικά εμπόδια:

Στην Ελλάδα

- Η μείωση από 6 σε 3 ν.μ. στα ανατολικά θα θεωρηθεί απώλεια κυριαρχίας.

- Η κοινή γνώμη δύσκολα αποδέχεται διαφοροποίηση εντός του Αιγαίου.

Στην Τουρκία

- Η άρση του casus belli είναι πολιτικά δύσκολη.

- Η αναγνώριση ελληνικής κυριαρχίας δυτικά του 25°E θα προκαλέσει αντιδράσεις.

Ωστόσο, η μελέτη υποστηρίζει ότι τα οφέλη μιας ισορροπημένης λύσης υπερβαίνουν τις απώλειες:

- Η Ελλάδα θα κέρδιζε τεράστια θαλάσσια ζώνη δυτικά.

- Η Τουρκία θα διασφάλιζε πρόσβαση στην ανοιχτή θάλασσα και συνεκτική ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η δίκαιη οριοθέτηση στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να προκύψει από μονομερείς κινήσεις ή απόλυτες ερμηνείες του διεθνούς δικαίου. Απαιτείται:

- αναγνώριση της γεωγραφικής πραγματικότητας,  

- ευελιξία στην εφαρμογή της UNCLOS,  

- πολιτικό θάρρος και από τις δύο πλευρές.

Η προτεινόμενη λύση , σύμφωνα με τον τούρκο συντάκτη του άρθρου, —12 ν.μ. δυτικά, 3 ν.μ. ανατολικά, και αναλογική κατανομή ΑΟΖ— δεν είναι εύκολη, αλλά αποτελεί μια από τις λίγες προσεγγίσεις που λαμβάνουν υπόψη τόσο τη διεθνή νομολογία όσο και τις ανάγκες ασφάλειας και πρόσβασης των δύο χωρών.

Η άποψή μας

Το άρθρο του Dr. Serhat S. Çubukçuoğlu, πέρα από την τεχνική και γεωγραφική ανάλυση της πλάκας, προσφέρει μια καθαρή εικόνα του τρόπου με τον οποίο η Τουρκία αντιλαμβάνεται και προωθεί τις παράνομες θαλάσσιες διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και την Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Οι θέσεις που παρουσιάζονται αναδεικνύουν ένα αυθαίρετο πλαίσιο παράλογων τουρκικών βλέψεων, το οποίο στηρίζεται στη συστηματική υποβάθμιση της επήρειας των ελληνικών νησιών, στην προσπάθεια ανατροπής καθιερωμένων αρχών του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και στη μεθοδική επιδίωξη δημιουργίας νέων «τετελεσμένων» σε βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. 

Από ελληνικής πλευράς, τέτοιες προσεγγίσεις δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να γίνουν αποδεκτές (ούτε καν να συζητηθούν), καθώς παραβλέπουν θεμελιώδεις νομικές αρχές, αγνοούν την ιστορική και γεωγραφική πραγματικότητα του Αιγαίου και επιχειρούν να περιορίσουν την κυριαρχία και τα δικαιώματα της Ελλάδας σε περιοχές όπου αυτά είναι πλήρως κατοχυρωμένα. Έτσι, το άρθρο λειτουργεί ως υπενθύμιση της ανάγκης για σταθερή, τεκμηριωμένη και αποφασιστική υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων απέναντι σε διεκδικήσεις που δεν συνάδουν με το διεθνές δίκαιο ούτε με την αρχή της καλής γειτονίας.